بوده است : « لولا زيد موجود لأكرمتك » « 1 »
الثاني : دوّمين جملهاى كه نيازمند رابط براى ارتباط با لفظ ماقبل از خود مىباشد ، جملهاى است كه به وسيلهء آن اسم قبل توصيف گرديده مىشود ، به عبارت ديگر جمله صفت نيازمند رابط به موصوف است و بايد دانست كه رابط اين جمله فقط ضمير است و بايد موصوف آن نيز نكره باشد چنان كه ابن مالك مىگويد :
و نعتوا بجملة منكّرا * فاعطيت ما أعطيته خبرا
و ضمير رابط فرقى نمىكند كه مذكور يا مقدّر باشد زيرا المقدّر كالمذكور .
مثال جمله صفت كه رابط آن ضمير مذكور است ، آيه شريفهء :
حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ
« الإسراء / 93 » و قول امام ساجدين عليه السّلام در دعا براى طلب عفو و تضرع در آن مىباشد :
« يا إلهي فلك الحمد فكم من عائبة سترتها عليّ فلم تفضحني » « 2 »
شاهد در توصيف « كتابا » و « عائبة » به وسيله جمله « نقرؤه » و « سترتها » است كه رابط آن ضمير مفعولى است كه مذكور مىباشد .
معناى آيه : « تا اينكه نازل گرديده شود بر ما كتابى كه اينچنين صفت دارد مىخوانيم آن را » .
معناى دعا : « اى خداى من پس براى تو ستايش است پس چه بسيار عيبى كه اينچنين صفت دارد كه تو پوشاندهاى آن را بر من ، پس مرا مفتضح و رسوا نكردى » .
و مثال جمله صفت كه رابط آن ضمير مقدّر است ، قول خداوند متعال در اين آيه شريفه است :
وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
« البقرة / 48 »
شاهد : در چهار موضع است : 1 - جمله « لا تجزى نفس عن نفس شيئا » صفت « يوما » است و ضمير رابط و با عاملش مقدّر است و آن « فيه » مىباشد 2 - جمله « لا يقبل منها شفاعة » صفت ديگر « يوما » است كه باز « فيه » در تقدير است 3 - جمله « لا
هامش
( 1 ) - ر . ك . مغني الأديب : 1 / 222 .
( 2 ) - الصحيفة الكاملة السجادية ، دعاى شانزدهم : 115 .