بعد است و فراء مىگويد محل اعرابى آن به اعتبار اعراب اسم قبل آن است بنابراين محل ضمير فصل بين مبتدا و خبر غيرمنسوخ مانند : « زيد هو القائم » بنابر نظر كسايى و فراء رفع است زيرا هم اسم قبل و هم اسم بعد اعراب آنها رفع است و همچنين محل اعراب ضمير فصل بين مفعول اوّل و دوّم افعال قلوب مانند : « ظننت زيدا هو القائم » ، به نظر كسايى و فراء نصب است و در اين دو مورد ثمره اختلاف بين آن دو ظاهر نمىشود زيرا اعراب اسم قبل و بعد از آن يك نوع است لكن اگر ضمير فصل بين اسم و خبر « كان » باشد مانند : « كان زيد هو القائم » ثمره اختلاف بين آن دو ظاهر مىشود و به نظر كسايى محل اعراب ضمير فصل نصب است زيرا او ملاك اعراب ضمير فصل را اعراب اسم بعد مىداند كه در مثال اعراب آن نصب است و در نظر فراء رفع است زيرا ملاك اعراب محلى ضمير فصل در نظر او ، اعراب اسم قبل است كه در مثال اعراب آن رفع است ، و ثمره خلاف بين اين دو در جملهاى كه در صدر آن ، حروف مشبهة بالفعل وجود دارد ، مانند : « إنّ زيدا هو القائم » نيز ظاهر مىشود ، كه به نظر كسايى اعراب محلى ضمير فصل ، رفع و در نظر فراء نصب است به عكس اعراب محلى در ضمير فصلى كه واقع بين اسم و خبر افعال ناقصه است .
المسألة الرابعة : چهارمين مسألهاى كه پيرامون ضمير فصل مطرح است در باره احتمالات تركيبيه جملهايست كه در آن ضمير فصل وجود دارد ، مانند آيهء شريفه :
كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ
« المائدة / 117 »
كه در ضمير « أنت » دو احتمال وجود دارد : 1 - تاكيد ضمير متصل در « كنت » 2 - ضمير فصل باشد . و نمىتوان گفت كه « أنت » مبتدا و « الرقيب » خبر آن و كل جمله خبر براى « كنت » باشد زيرا « الرقيب » منصوب است و خبر مبتدا همواره مرفوع مىباشد و نصب آن كاشف از خبر بودن آن براى « كنت » است . و مانند آيه شريفه :
وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ
« الصافات / 165 »