زيرا هرگز جمله انشائيه ، تفسير لفظى كه در حكم خبر است ، قرار نمىگيرد بنابراين چون « تومنون » خبريه است پس زمخشرى كه مىگويد « بشّر المؤمنين » كه انشايى است عطف بر « تومنون » شده است بايد قبول كند كه عطف انشاء بر اخبار صحيح است و قول صفّار را بپذيرد .
و إنّ « يغفر لكم » : اين عبارت تتمه اشكال دوّم بر جواب زمخشرى است ، مستشكل مىگويد اگر كسى بگويد بنا بر اينكه شما زمخشرى را رد مىكنيد و مىگوئيد « تومنون » خبريه است ، پس چرا فعل « يغفر لكم » مجزوم شده است در حالى كه فعل مضارع در جواب فعل انشايى مثل امر مجزوم مىشود ، بنابراين جزم « يغفر » دليل و كاشف از انشايى بودن « تومنون » است لذا عطف « بشّر » بر آن اشكالى ندارد و از باب عطف انشاء بر انشاء است ، جواب اين است كه « يغفر لكم » جواب « تومنون » نيست بلكه جواب استفهام « هل أدلّكم على تجارة » است و به همين جهت مجزوم شده است زيرا فعل مضارع در جواب استفهام نيز مجزوم مىشود بنابراين كاشف از انشائيت « تؤمنون » نمىباشد . و اگر كسى بگويد فعل مضارع اگر اوّلا در جواب استفهام باشد و ثانيا مدخول استفهام ( مستفهم عنه ) نيز سبب و علت تحقق فعل مضارع باشد ، آنوقت آن فعل مضارع مجزوم مىشود در حالى كه « أدلكم » يا به تعبير ديگر « الدلاله : راهنمايىكردن » سبب « يغفر » و غفران و بخشش نيست بلكه ايمان سبب بخشش و غفران است بنابراين ، اين نيز كاشف از اين است كه « يغفر » در جواب « تومنون » انشايى است و جواب استفهام نمىباشد ، باز مستشكل جواب مىدهد كه « الدلالة » سبب ايمان و « تومنون » است و ايمان نيز سبب مغفرت « يغفر » است پس سبب سبب مغفرت ، دلالت و راهنمايىكردن است و در اينجا سبب سبب كه « أدلّكم » است نازل منزلهء خود سبب يعنى « تومنون » شده و باعث شده كه بتواند شرايط جزم « يغفر » را دارا گردد . بنابراين باز جزم آن كاشف از انشايى بودن « تؤمنون » نيست .
لأنّ تخالف الفاعلين : از اينجا مؤلف كتاب شروع به رد ايراد بر جواب زمخشرى مىكند و راى و نظريه مخالفين او را مردود مىشمارد و مىگويد : امّا رد
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص١٣٣