اوّل عبارت است از اينكه تفاوت و تخالف فاعل دو جمله انشايى اشكال ندارد ، مانند : « قوموا و اقعد يا زيد » كه فاعل جمله انشايى اوّل جمع مخاطب و فاعل جمله انشايى دوّم « أنت » است كه مرجع آن مخاطب كه « زيد » مىباشد است . و امّا رد ايراد دوّم اين است كه جمله « تومنون » متعيّن در تفسيريه بودن براى « تجارة » نيست زيرا اوّلا : احتمالات ديگرى نيز دارد مثل همان احتمالى كه زمخشرى دادند و گفتند كه به معناى « آمنوا » است . پس نمىتوان گفت : كه فقط احتمال تفسيريه بودن براى « تجارة » را دارد كه در اين صورت بايد اين جمله خبريه باشد و ثانيا : مىتوان جمله « تومنون » را انشايى و به معناى « آمنوا » فرض كرد و در اين صورت آن را تفسير جمله « هل أدلّكم على تجارة » دانست ، و اگر اشكال شود اين جمله استفهاميه بوده و جمله انشائيه امريه نيست ، تا اينكه جمله انشائيه امريه - ولو به تاويل - « تومنون باللّه » تفسير آن باشد ، در جواب آن به دو صورت پاسخ مىگوئيم :
1 - آيه
« هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ »
هرچند لفظا استفهامى است لكن داراى معناى امرى است و معناى آن اين گونه است : « اتّجروا تجارة تنجيكم من عذاب أليم » كه به تأويل جمله انشائيه امريه است و تطابق مفسّر و مفسّر حاصل مىشود همانطور كه جمله استفهاميه در آيه شريفه :
فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ
« المائدة / 91 » به تاويل و به معناى جمله انشائيه امريه « انتهوا » است . بنابراين « تومنون » به معناى « آمنوا » است و مىتواند تفسير جملهء « هل أدلّكم على تجارة . . . » مىباشد و تمامى شرايط جمله تفسيريه نيز موجود است بنابراين مراد از تفسير در اينجا ، تفسير صناعى و اصطلاحى نحوى است .
2 - « تومنون » به معناى « آمنوا » بوده و مفسّر است هرچند جمله « هل أدلّكم على تجارة . . . » تاويل به جمله انشائيه امريه برده نشود ، و در اين صورت « تومنون » به معناى « آمنوا » تفسير خود لفظ « هل أدلكم . . . » نمىباشد بلكه تفسير معناى متحصّل و مراد از جمله « هل أدلكم . . . » است ، بنابراين تفسير در اينجا فقط تفسير معنوى و لغوى است و تفسير صناعى و اصطلاحى نحوى نيست لذا شرايط جمله تفسيريه اصطلاحى را نمىخواهد و در اينجا معناى امر كه از « تومنون » اراده