پير و از كار افتاده است و نه جوان بلكه بين اين دو است » .
و قولنا : كلمة واحدة : و قول ما كه در بيان خصوصيات مضافاليه « كلا و كلتا » گفتيم بايد يك كلمهء واحد بوده ، كه داراى معناى تثنيه باشد ، به جهت احتراز و خارجكردن مواردى است كه مضافاليه آن مفرد است كه به واسطه حرف عطفى اسم مفرد ديگرى بر آن عطف مىشود و آنوقت تثنيه مىگردد ، مانند قول أبي الشعر هذلي از شعراى قرن اوّل اسلام :
« كلا أخي و خليلي واجدي عضدا * في النّائبات و إلمام الملمّات » « 1 »
شاهد : مضافاليه « كلا » است كه مفرد مىباشد كه به واسطه حرف عطف ، اسم ديگرى بر آن عطف شده است و آنوقت تثنيه مىشود در حالى كه گفته شد بايد خود مضافاليه « كلا و كلتا » تثنيه باشد ، پس اين شعر از موارد ضرورت شعرى مىباشد و با اين وجود بسيار قليل الاستعمال نيز است .
معناى شعر : « هردو برادرم و دوستم يافتهاند مرا ياور خود در مصائب و نزول حوادث » .
تركيب شعر : « كلا » مبتدا ، و « أخي » مضافاليه « واجد » خبر آن و مضاف به ياء متكلم كه در اصل مفعول اوّل مىباشد و « عضدا » مفعول دوّم آن است و جار و مجرور متعلّق به « عضدا » است و « النائبات » جمع « النائبة » و « إلمام » مصدر باب إفعال عطف بر « النائبات » و « الملمات » اسم فاعل جمع مؤنث است .
و أجاز ابن الأنباري : لكن ابو بركات ابن انبارى اجازه داده است كه « كلا و كلتا » اضافه به مفرد شوند به شرط اينكه خود « كلا و كلتا » با يك مضافاليه ديگر تكرار شوند ، مانند : « كلاى و كلاك محسنان » يعنى : « هر دوى من و تو نيكوكار هستيم » .
و أجاز الكوفيون : و اجازه دادهاند كوفيون اضافه شدن « كلا و كلتا » به تثنيه نكرهء مختصه را يعنى نكرهاى كه به واسطه وصف و امثال آن تخصيص خورده است
هامش
( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 260 ، شرح شواهد المغني : 2 / 552 ، شرح ابن عقيل : 2 / 63 ، النحو الوافي : 3 / 99 ، شرح الاشموني : 2 / 260 ، أوضح المسالك : 2 / 204 ، الحدائق : الندية : 208 ، التصريح على التوضيح : 2 / 43 .