چه خبر آن جامد و چه غير جامد باشد ، اين معنا را دارد ، لكن جماعتى از علما از آن جمله عبد اللّه بن محمد ، معروف به ابن سيد بطليوسى از لغويين اندلس ، اعتقاد دارند كه همانا معناى تشبيه براى « كأنّ » نمىباشد مگر وقتىكه خبر آن جامد باشد ، مثل : « كأنّ زيدا أسد » بهخلاف مواردى كه خبر ، غير اسم جامد مثل مشتق ، جمله و ظرف باشد كه در تمامى اين موارد « كأنّ » معناى « ظنّ » دارد كه دلالت مىكند كه متكلم گمان دارد كه خبر براى اسم آن واقع مىشود ، و دليل اينكه در اين موارد « كأنّ » داراى معناى تشبيه نيست اين مىباشد كه اسم را نمىشود تشبيه به جمله يا ظرف و جار و مجرور كرد و در موردى كه خبر مشتق است نيز تشبيه اسم به خبر صحيح نيست زيرا مصداق آن مشتق همان اسم است به عنوان مثال در جملهء « كأنّ زيدا قائم » خبر « قائم » همان « زيد » است و تشبيه چيزى به خود آن چيز صحيح نمىباشد . محقق رضى « 1 » در دفاع از قول جمهور مىگويد در اين موارد يك كلمه قبل از خبر در تقدير است كه تشبيه اسم به آن صحيح مىباشد مانند كلمهء « رجل » قبل « قائم » در مثالى كه ذكر شد .
الثّانى : دوّمين معناى « كأنّ » شك و ظن و به عبارت ديگر عدم يقين متكلم به وقوع خبر براى اسم است و بر همين معنا ، عبد الرحمن بن محمد ملقب به ابن انبارى از نحويين بصره « كأنّ » را در اين مثال : « كأنّك بالشتاء مقبل » حمل كرده است ، و به نظر ابن انبارى كاف در مثال حرف خطاب و باء زائده است و « الشتاء » اسم « كأنّ » و « مقبل » خبر آن مىباشد و معناى مثال اين گونه مىشود : « گمان مىكنم - اى مخاطب - زمستان روى آوردنده باشد » .
الثّالث : سوّمين معناى « كأنّ » تحقيق و حتميت وقوع خبر براى اسم آن به نظر متكلم است ، اين معنا را براى « كأنّ » ، كوفيون و ابو القاسم عبد الرحمن زجاجي از علماى ايران كه در مكتب نحو بغداد رشد يافته و از شاگردان زجاج است ، بيان كردهاند و براى اثبات قول خود بر اينكه « كأنّ » اين معنا را دارد ، قراءت كرده است
هامش
( 1 ) - شرح الكافية : 2 / 360 .