« كأنّ »
متن « كأنّ » حرف مركّب عند أكثرهم ، قالوا : و الأصل في « كأنّ زيدا أسد » إنّ زيدا كالأسد ثمّ قدّم حرف التشبيه اهتماما به . . .
شرح يكى از كلمات مركّبهاى كه با حرف كاف شروع مىشود ، « كأنّ » است ، اين كلمه حرف است لكن در اينكه « كأنّ » بسيط يعنى يك كلمه باشد و يا مركّب از دو كلمهء كاف تشبيه و « أنّ » است ، بين علماى نحو اختلاف است ، اكثر نحويين مانند خليل بن احمد و سيبويه و أخفش و فراء مىگويند : مركّب است و اصل و عبارت اوّليهء جملهء « كأنّ زيدا أسد » به صورت : « إنّ زيدا كالأسد » بوده است و لكن بهجهت اينكه غرض از اين كلام تشبيه است ، ادات تشبيه كه كاف مىباشد مقدّم مىشود كه مخاطب اهتمام و اهميت معناى آن را از ديدگاه متكلم درك كند و چون هرگاه حرف جر بر « انّ » درآيد ، بايد همزه آن مفتوح گردد تا جمله بعد تاويل به مصدر رفته و جملگى مجرور حرف جر قرار گيرند ، كسرهء « إنّ » به فتحه تبديل مىشود .
و الصحيح : لكن قول صحيح اين است كه اين كلمه بسيط مىباشد ، زيرا اصل در كلمات بساطت است و آن قول مبتلا بهخلاف اصل ديگرى نيز است و آن تقديم حرف جر از موضع اصلى خود است ، و اين قول صحيح را بعضى از نحويين مانند ابو حيان و سيوطى « 1 » اختيار كردهاند .
هامش
( 1 ) - همع الهوامع : 1 / 133 .