مفرده داراى اين معنا مىباشد ، مانند قول خداوند متعال در عدم رستگارى كافران در روز قيامت :
وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ
« القصص / 82 »
شاهد : معناى تعليل داشتن كاف در « كأنّه » كه مركب از كاف و « أنّ » و ضمير شأن است ، مىباشد .
معناى آيه : « متعجبم به دليل اينكه همانا شأن چنين است كه رستگار نمىشوند كافران » .
نكته : گروهى از نحويين مانند ابن مالك « 1 » قائل هستند كه كاف مفرده وقتى داراى اين معناست كه بعد از آن « ما » كافه قرار گيرد ، مانند قول خداوند متعال :
اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ
« البقرة / 198 »
الثّالث : سوّمين معناى كاف مفرده ، استعلاء است و علامت آن قرار دادن « على » بهجاى آن و عدم تغيير لفظى و معنوى در كلام است ، اين معنا را أخفش و كوفيون براى كاف مفرده بيان كردهاند ، و همچنين آنان براى اثبات اين معنا براى كاف ذكر كردهاند كه بعضى از أعراب در وقتىكه براى آنان گفته مىشود : « كيف أصبحت ؟ » آنان در جواب مىگويند : « كخير » يعنى : « على خير » زيرا معناى تشبيه در اينجا مناسب نيست بلكه نوعا جوابدهنده مىخواهد بگويد كه بر خير و خوشى صبح كردهام .
و قيل : و قول ديگر در مثال ، اين است كه كاف معناى تشبيه دارد ، و چون تشبيهكردن متكلم خود را به « خير » كه مصدر است صحيح نمىباشد يك مضاف از اوصاف قابل تشبيه متكلم به آن در تقدير است « كصاحب خير » .
و قيل في « كن كما أنت » : و براى استشهاد دارا بودن كاف مفرده معناى استعلاء ، گفته شده است كه در اين عبارت « كن كما أنت » كاف داراى معناى استعلاء است و معناى عبارت اين گونه است : « بوده باش بر آنگونه كه تو بر آنگونهاى » .
هامش
( 1 ) - همع الهوامع : 2 / 30 .