و كسر فائها أكثر من ضمها و فتحها : كلمه « عند » داراى سه لغت است « عند » به كسر فاء الفعل « عند » به ضم فاء الفعل و « عند » به فتح فاء الفعل ، لكن در بين اين سه « عند » كثير الاستعمال است و آن دو لغت ديگر قليل الاستعمال مىباشند .
و لا تقع إلّا ظرفا : اين كلمه از ظروف غير متصرّف مىباشد كه در عبارات واقع نمىشود مگر مفعولفيه و منصوب ، و گاهى نيز مجرور به « من » جاره مىشود و بايد توجه داشت كه مجرور شدن آن ، كاشف از متصرّف بودن آن نمىباشد زيرا دخول حرف جاره بر ظروف غير متصرّف جايز مىباشد چون يك حكم دارند .
تنبيهان
متن الأوّل : قولنا : « عند » اسم للحضور ، موافق لعبارة ابن مالك و الصواب : اسم لمكان الحضور فإنّها ظرف لا مصدر . . .
شرح در آخر دو تنبيه درباره « عند » مطرح مىگردد :
1 - قول ما در اوّل بحث كه درباره معناى « عند » گفتيم : « اسم للحضور » اين موافق و مطابق قول ابن مالك است لكن صواب و عبارت صحيح و دقيق در بيان معناى « عند » اين است كه گفته شود : « اسم لمكان الحضور » زيرا اين كلمه ظرف است نه مصدر كه در بيان معناى آن از مصدر هممعناى آن - حضور - استفاده شود . و قابل ذكر است كه اين كلمه گاهى براى بيان زمان حضور نيز مىآيد ، مانند قول كميت در مدح آل البيت و زهد آنان عليهم السّلام :
إن نزلوا فالغيوث باكرة * و الاسد اسد العرين إن ركبوا
« لا هم مفاريح عند نوبتهم * و لا مجازيع إن هم نكبوا » « 1 »
هيّنون ليّنون في بيوتهم * سنخ التّقى و الفضائل الرّتب
هامش
( 1 ) - شرح الهاشميات : 62 ، الروضة المختارة : 56 .