1 - « عدا » حرفيهء جاره : و در اين صورت مجرور آن در معنا مستثنى مىباشد .
2 - « عدا » فعليه : و در اين صورت متعدّى به يك مفعول است و آن مفعول در معنا مستثنى مىباشد .
ابن مالك در بيان اين دو كلمه - عدا و خلا - مىگويد :
و حيث جرّا فهما حرفان * كما هما إن نصبا فعلان
و بايد دانست كه اين كلمه هرگاه « ما » مصدريه قبل از آن آيد ، مانند « ما خلا » مىباشد ، يعنى هرحكمى كه « ما خلا » دارد « ما عدا » نيز همان حكم را دارد ، « 1 » مثل فعليه بودن « عدا » در اين صورت ، زيرا « ما » مصدريه تنها با فعل ذكر مىشود ، و همچنين منصوب بودن محل « ما عدا » ، و حتى اختلافى كه در علّت نصب محل در « ما خلا » است در « ما عدا » نيز مىباشد . و دانستيم بعضى از نحويين علّت نصب آن را ظرفيت و ابن عصفور علت آن را حاليت مىدانند ، و ابن خروف مىگفت به علّت استثنا ، محل « ما خلا » منصوب است و در « ما عدا » نيز همين اختلاف جريان دارد .
هامش
( 1 ) - چون در منابع تحقيق ، بحث « عدا » و « خلا » در كنار هم ذكر مىشود ، بنابراين از ذكر منابع تحقيق در « عدا » صرفنظر شده است .