« عسى »
متن « عسى » فعل معناه الترجّي في المحبوب و الإشفاق في المكروه ، نحو . . .
شرح « عسى » يكى از كلمات مركّبهاى است كه با حرف عين شروع مىشود . اين كلمه فعل است و داراى دو معناى متضاد مىباشد :
1 - ترجى و اميد داشتن متكلم به وقوع خبرى كه محبوب و خوشايند اوست براى اسم آن اگر « عسى » ناقصه باشد ، و اميد داشتن وقوع فاعل خوشايند از ديد متكلم ، در وقتى كه « عسى » تامه باشد ، مانند قول خداوند متعال دربارهء مستضعفينى كه قدرت بر مهاجرت از دست ظالمين ندارند :
فَأُولئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُوراً
« النساء / 99 »
شاهد : در معناى ترجى و اميد داشتن « عسى » به وقوع خبر محبوب و خوشايند براى اسم آن .
معناى آيه : « پس آنان اميد است خداوند كه درگذرد از گناهانشان و مىباشد خداوند بسيار عفوكننده و غفور » .
2 - اشفاق و هراس از وقوع خبرى كه مورد تنفّر متكلم است براى اسم آن اگر « عسى » ناقصه باشد ، و خوف از وقوع فاعل ناخوشايند از ديد متكلم اگر تامه باشد ، مانند قول امير المؤمنين عليه السّلام در وقت شورى بعد از قتل عمر بن خطاب به حضار در آن جلسه ( طلحه ، زبير ، عبد الرحمن بن عوف و عثمان ) :
لم يسرع أحد قبلي إلى دعوة حق و صلة رحم و عائدة كرم ، فاسمعوا