بر طبق نظريهء اوّل « من » تبعيضيه است ، اين اشكال بر آن وارد نيست ، زيرا معناى حديث مىشود : « همانا بعضى از شديدترين مردم از حيث عذاب ، مصورون مىباشند . »
نكته : « المصور » در زبان عرب به معناى مجسمهساز و نقاش است .
و تخفّف فتعمل قليلا و تهمل كثيرا : « إنّ » تخفيف داده مىشود به واسطهء حذف يكى از نونها و در اين صورت عمل مىكند قليلا و مهمل مىباشد كثيرا ، زيرا ، اولا : شباهت آن به فعل - كه علّت عامليت آن بود - به واسطه حذف نون زائل مىشود ، و ثانيا : اختصاص آن به جملهء اسميه - كه اختصاص يكى از علل اعمال كلمات و عدم آن موجب اهمال آنهاست - زائل شده است ، بحث مفصل آن در « إن » مخفّفه از ثقيله گذشت .
لكن از كوفيين « 1 » نقل شده است كه اصلا « إنّ » مخفّف نمىشود ، و هرجا كه بصريين مىگويند مخفّفه است ، در آنجا « إن » نافيه بوده و لام بعد از آن استثنائيه است ، مانند : « إن زيد لمنطلق » يعنى نيست زيد مگر آزاد .
ولى اين قول اشتباه است ، زيرا رد مىكند قول كوفيين را اينكه همانا بعضى از عرب فصيح عمل مىدهند به اين كلمه در حالى كه مخفّف است ، و عمل نصب به اسم و رفع به خبر ، كاشف از اين است كه اين كلمه در زمرهء گروهى از نواسخ قرار دارد كه اينگونه عمل مىكنند و آن حروف مشبهة بالفعل است و چون در بين آنها « إن » مخفّفه نيست پس معلوم مىشود كه اين كلمه مأخوذ و مخفّف از كلمهاى از اين گروه است كه اين عمل را دارد و آن « إنّ » است ، پس « إن » نافيه نيست ، زيرا اين كلمه عمل نصب بر اسم خود ندارد بنابراين نوع عمل آن كاشف از صنف آن است ، همانطور كه سيبويه « 2 » از عرب فصيح حكايت مىكند :
« إن عمرا لمنطلق » و قراءت ابن كثير و نافع و ابو بكر « إن كلا لما ليوفينهم » شاهد و دليل اين مدعاست .
هامش
( 1 ) - الإنصاف : 2 / 642 .
( 2 ) - الكتاب : 1 / 330 .