كه كنيهء او أبا خراشه و از شعراى صدر اسلام بوده است :
« أبا خراشه أمّا أنت ذانفر * فإنّ قومي لم تأكلهم الضّبع » « 1 »
تركيب شعر : « أبا خراشه » منادا و حرف ندا محذوف است ، و « أمّا » مركّب است از « أن » كه بنا بر قول كوفيون شرطيه ، و بنا بر قول ديگران مصدريه مىباشد و « ما » زائده تعويضيه از « كان » است زيرا جمله در اصل « أن كنت ذانفر » بوده است ، فعل ناقص حذف شده و عوض از آن « ما » زائده قرار گرفته و ضمير متصل ، تبديل به منفصل گرديد ، سپس نون « أن » بعد از تبديل به ميم در ميم « ما » ادغام شده است .
ابن مالك مىگويد :
و بعد « أن » تعويض « ما » عنه ارتكب * كمثل أمّا أنت برا فاقترب
و بعد « ان » تعويض « ما » عنه ارتكب كمثل امّا انت برا فاقترب و مصرع دوّم جواب براى « أن » كه معناى شرط دارد ، مىباشد و « الضبع » فاعل و به معناى كفتار است .
و شاهد در شعر ، وقوع فاء در جواب « أن » است كه اين كاشف از شرطيت « أن » مىباشد .
معناى شعر : « اى ابا خراشه اگر مىباشى تو صاحب افراد پس همانا قوم من نخورده است آنها را كفتار » .
ج : عطف « أن » و مابعدش بر « إن » و جملهء بعد از آن ، دليل ديگرى بر اتحاد معناى آن دو است ، زيرا اگر « أن » مصدريه باشد ، جملهء مابعد را تأويل به مصدر برده و در حكم مفرد مىگردد و در اين صورت عطف مفرد بر جملهء شرطيه مىشود كه صحيح نمىباشد ، زيرا عطف مفرد بر جمله جايز نيست ، بنابراين « أن » معناى شرط دارد و عطف از قبيل عطف جمله بر جمله است ، مانند قول شاعر :
هامش
( 1 ) - الكتاب : 1 / 174 . الخزانة : 2 / 80 . شرح ابن عقيل : 1 / 297 . أوضح المسالك : 1 / 187 . التصريح على التوضيح :
1 / 195 . شرح شواهد المغني : 1 / 116 . شرح أبيات مغني اللبيب : 1 / 173 . اللباب : 46 .