فإن قلت : . . .
شرح بايد توجّه داشت كه گاهى اين فاء در جواب « أمّا » به جهت ضرورت شعرى حذف مىشود و اين دليل بر زائده بودن فاء و عدم شرطيت « أمّا » نمىباشد ، زيرا « الضرورات تبيح المحذورات » مانند قول اين شاعر در هجو و سرزنشكردن قبيلهء بنى اسد . و شاهد در عدم دخول فاء بر جمله « لا قتال لديكم » كه جواب است ، مىباشد و در ضمن اين جمله خبر براى « القتال » بوده كه اين مبتدأ ، به جهت فصل بين ادات شرط و فاء مقدم شده است ، چون اوّلا جملهء اسميه از آن جملاتى است كه هرگاه جواب و جزا واقع شود ، بايد بر آن فاء باشد . بنابراين فاء جواب حذف شده است و اصل و تقدير شعر اين گونه بوده است « أمّا فالقتال لا قتال لديكم » و ملاك كلى فاء جوابيه اين است كه هرجمله كه نتواند شرط واقع شود . هرگاه جواب شد ، بايد بر آن فاء قرار گيرد . و جملهء اسميه اين گونه است .
و اقرن بفا حتما جوابا لو جعل * شرطا ل « إن » أو غيرها لم ينجعل
و ثانيا همواره جواب « أمّا » به هرصورت كه باشد بايد مقرون به فاء باشد .
تركيب شعر : « سيرا » يا اسم « لكن » كه خبر آن محذوف است « لكن لكم سيرا » و يا اسم و خبر « لكن » محذوف باشد كه تنها مفعول مطلق خبر « سيرا » ذكر شده است « لكنكم تسيرون سيرا » و « في عراض » جار و مجرور متعلّق به « سيرا » است و « عراض » جمع « عرض » به معناى طرف و ناحيه و « مواكب » جمع « موكب » به معناى جماعت سواره يا پياده مىباشد .
معناى شعر : « هرگاه ، جنگى باشد ، نيست جنگيدنى نزد شما و لكن تنها شما حركت مىكنيد و مانور مىدهيد در اطراف سواركاران » .
و اگر شما بگوييد كه اين حذف فاء منحصر در شعر نيست ، بلكه در نثر و آيات شريفهاى مثل :
فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ
« آل عمران / 106 »
نيز حذف مىشود و تقدير آيه اين گونه است
« فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ