أمّا ك « مهما يكن من شىء » وفا * لتلو تلوها وجوبا الفا
مانند اين آيهء شريفه كه در مقام بيان ديدگاه مؤمنين و كافرين نسبت به مثالهاى قرآن است :
إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً
« البقرة / 26 »
شاهد در دخول فاء بر جواب هردو « أمّا » است .
و قابل ذكر است كه موصول و صله ، كه بعد از « أمّا » قرار دارد ، مبتدأ در جملهء جواب بوده كه به علّت قبيح بودن دخول ادات شرط بر فاء جواب و ايجاد فاصله بين آن دو ، مقدّم شده است و جملهء فعليه بعد از فاء خبر آن است .
باتوجّه به اينكه فاء بر سه قسم است : 1 - جوابيه . 2 - عاطفه . 3 - زائده . و در اينجا دو قسم اخير نمىتواند باشد ، زيرا اگر عاطفه بود ، در اين صورت بايد در آيه اين گونه گفت كه خبر « يعلمون » عطف است بر « الذين » كه مبتدأ مىباشد و عطف خبر بر مبتدأ صحيح نيست . و اگر زائده بود ، يكى از خصوصيات زوائد اين است كه بتوان آنها را حذف كرد و خللى به اصل معنا و قواعد نحوى كلام وارد نيايد ، لكن بعد از « أمّا » هيچوقت فاء حذف نمىگردد . بنابراين فاء جوابيه و جزائيه است كه اين خود كاشف از دارا بودن معناى شرط براى « أمّا » است زيرا اين فاء فقط بعد از ادات شرط واقع مىشود .
متن و قد تحذف الفاء للضرورة كقول الحارث بن خالد :
« فأمّا القتال لا قتال لديكم * و لكنّ سيرا في عراض المواكب » « 1 »
هامش
( 1 ) - شرح ابن عقيل : 2 / 291 و 349 ، الخزانة : 1 / 453 ، أوضح المسالك : 3 / 207 ، اللباب : 18 ، الانتصاف : 183 ، التصريح على التوضيح : 2 / 262 ، شرح الاشموني : 4 / 45 ، الأمالي لابن شجري : 1 / 285 ، شرح ابن يعيش : 7 / 134 ، شرح شواهد المغني : 1 / 177 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 1 / 369 .