متكلّم براى وقوع مابعد از « ألا » را مىكند ، مانند شعر مذكور در متن .
تركيب شعر : « ألا » براى تمنى و « عمر » اسم منصوب به « ألا » و « ولّى » فعل و فاعل صفت براى « عمر » و « مستطاع رجوعه » خبر مقدّم و مبتداى مؤخّر ، صفت دوّم براى « عمر » و فاء جوابيّه و « يرأب » فعل مضارع و منصوب به « أن » مقدر است ، زيرا در جواب تمنى است و فاعل آن ضمير مستتر در آن است كه عود به « عمر » مىكند و « ما » موصوله و مفعول « يرأب » و جملهء بعد از آن صله و « أثات » به معناى « أفسدت » و مفعول آن كه عائد به موصول بوده « أثاته » محذوف است « يد » فاعل و « الغفلات » جمع غفلت مضاف اليه « يد » مىباشد و دليل بر دلالت « ألا » بر تمنّى ، نصب فعل مضارع به واسطه « أن » مقدّر در جواب آن است . زيرا فعل مضارع مقرون به فاء در جواب تمنى منصوب به واسطه « أن » مىشود .
و بعد فاء جواب نفي أو طلب * محضين أن وسترها حتم نصب
معناى شعر : « اى كاش عمر پشت كرده و از دست رفته مقدور بود بازگشتش تا اصلاح مىكرد آنچه فاسد كرده بود دست غفلتها » .
متن الرابع : الاستفهام عن النفي ، نحو : « ألا اصطبار ؛ » و هذه الأقسام الثلاثة . . .
شرح چهارمين وجه از وجوه پنجگانه اين كلمه ، استفهامى بودن « ألا » از جملهء منفى است ، مثل شعر مجنون عامرى :
« ألا اصطبار » لسلمى أم لها جلد * إذا الاقي الذي لا قاه أمثالي « 1 »
معناى شعر : « آيا نيست صبر و تحمّلى براى سلمى يا اينكه براى او تحمّل است آنگاه كه ملاقات كنم چيزى كه ملاقات مىكند امثال مرا » بايد توجّه داشت كه مراد از ملاقى مرگ است .
هامش
( 1 ) - شرح شواهد المغني : 1 / 42 ، أوضح المسالك : 1 / 129 ، اللباب : 61 ، ديوان قيس : 228 ، شرح ابن عقيل : 1 / 410 ، همع الهوامع : 1 / 147 ، شرح الاشمونى : 2 / 15 ، شرح الشافية : 3 / 226 ، لسان العرب : 3 / 125 ، التصريح على التوضيح : 1 / 244 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 1 / 47 .