نصب داد بنا بر تابعيت از اعراب لفظى اسم آن اگر معرب باشد و يا محل خود اسم اگر مبنى باشد و همانطور كه الغاء و اهمال « ليت » نيز درست نيست ، « ألا » تمنيّيه نيز اين گونه است .
متن هذا كلّه قول سيبويه « 1 » و من وافقه . . .
شرح تمام مطالب فوق در بيان اختصاصات « ألا » تمنييه ، از آرا و اقوال سيبويه و كسانى كه موافق او هستند ، مانند ابن مالك در كتاب تسهيل ، مىباشد ، بنابراين در بيت مورد استشهاد در « ألا » تمنى بايد توجّه داشت كه « مستطاع رجوعه » كه جملهء اسميه به شكل خبر مقدّم و مبتداى مؤخّر است چون « رجوعه » معرفه مىباشد و هرگاه در جمله اسميه يك اسم معرفه و نكره بود ، آن اسم معرفه هرچند مؤخر باشد مبتدأ است ، كل اين جمله ، صفت دوّم است براى « عمر » و محل اعراب آن ، نصب بنابر تابعيت از لفظ « عمر » است و جملهء فعليه « ولّى » صفت اوّل مىباشد . و بايد دانست كه نمىشود « مستطاع » خبر يا نعت از « عمر » بوده و « رجوعه » نائب فاعل براى « مستطاع » باشد زيرا بيان شد كه « ألا » تمنييه اوّلا خبر ندارد و ثانيا تابع از محل او و اسمش نيز صحيح نيست تا رفع آن به اين جهت باشد .
متن الخامس : العرض و التحضيض و معناهما طلب الشئ . . .
شرح پنجمين قسم از اقسام پنجگانه « ألا » براى عرض و تحضيض است كه اصل معناى اين دو لفظ ، طلبكردن چيزى است ، لكن عرض ، طلبكردن با آرامى و خواهش ، ولى تحضيض طلبكردن با تندى و تشر است و ادات عرض : « ألا ، أما و لو » ، و ادات تحضيض عبارت از : « هلّا ، الّا ، لو لا ، لوما و ألا » مىباشد . و موضع
هامش
( 1 ) - الكتاب : 1 / 420 .