يا هشام قلّة المنطق حكم عظيم ، فعليكم بالصّمت ، فإنّه دعة حسنة و قلّة وزر و خفّة من الذّنوب . فحصّنوا باب الحلم ، فإنّ بابه الصّبر . و إنّ اللّه عزّ و جلّ يبغض الضّحّاك من غير عجب و المشّاء إلى غير أرب . و يجب على الوالي أن يكون كالرّاعى لا يغفل عن رعيّته و لا يتكبّر عليهم . و اعلموا أنّ الكلمة من الحكمة ضالّة المؤمن ، فعليكم بالعلم قبل أن يرفع و رفعه غيبة عالمكم بين أظهركم .
يا هشام تعلّم من العلم ما جهلت . و علّم الجاهل ممّا علّمت . عظّم العالم لعلمه ، ودع منازعته . و صغّر الجاهل لجهله و لا تطرده و لكن قرّبه و علّمه .
يا هشام إنّ كلّ نعمة عجزت عن شكرها بمنزلة سيّئة تؤاخذ بها . و قال أمير المؤمنين صلوات اللّه عليه : « إنّ للّه عبادا كسرت قلوبهم خشيته فأسكتتهم عن المنطق و إنّهم لفصحاء عقلاء ، يستبقون إلى اللّه بالأعمال الزّكيّة ، لا يستكثرون له
شرح
اى هشام كمگويى حكمت بزرگى است ، بر شما باد به خموشى كه آرامش و فراخنايى است نيكو ، و موجب كمى وزر و و بال و سبكى گناهان مىشود ، پس درب بردبارى را محكم كنيد كه درب آن صبر و بردبارى است ، و براستى كه خداى تعالى مبغوض دارد پرخندهء بدون اسباب شگفتى و گامزننده بىكار ، و بر سرپرست و زمامدار واجب است همانند چوپان باشد كه از رعيّت خود غافل نماند ، و بر آنان تكبّر و سربزرگى نكند ، پس در پنهانيها از خداوند شرم كنيد همان گونه كه در آشكاريها از مردم شرم مىكنيد ، و بدانيد كه سخن حكيمانه گمشدهء مؤمن است ، بر شما باد به تحصيل علم و دانش پيش از آنكه برداشته شود ، و برداشتن علم ، غيبت عالم شما است از ميان شما .
اى هشام آنچه را از علم و دانش كه جاهل هستى ياد گير و از علمى كه بدان آگاه شدهاى به جاهل ياد ده ، و جاهل را از نزد خود مران ولى او را به خود نزديك كن و يادش بده .
اى هشام هر نعمتى كه از شكر آن ناتوانى ، همانند گناهى است كه بدان بازخواست خواهى شد ، و حضرت امير مؤمنان صلوات اللّه عليه فرموده : خدا را بندگانى است كه ترس و خشيت او دلشان را شكسته ، و آنها را از سخن گفتن خموش ساخته ، در صورتى كه آنها فصيحان و زبانآورانى هستند خردمند ، پيشى گيرند به سوى خدا بهوسيلهء عملهاى پاكيزه ، عمل زياد را