براى تست . آنگاه فرمود : يا ابا حمزه ! اگر واگذارى مردم را ، وانمىگذارند تو را و اگر بگذرى از آنها ، از تو نمىگذرند . ابو حمزه عرض كرد : چه كنم ؟ قال عليه السّلام : « اعطهم عرضك ليوم فقرك و فاقتك » يعنى متاع عمرت را صرف ايشان كن يعنى مراقب خلق باش به رفق و مدارا و حسن خلق از براى ذخيره روز فقر و فاقه خود ؛ يعنى براى رضاى خداى تعالى متحمل ايشان شو ، نه از براى خشنودى خلق . « 1 » پس امام كه مىفرمايد : از منزل بيرون رو مانند كسىكه عود نمىكند . براى اين است كه بنده آگاه ، رشته عمر و حيات را بهدست حق تعالى مىداند و اعتماد به يك ساعت عمر ندارد ، و نيز براى اينكه قطع علاقه كند از تعينات داخل و خارج منزل تا بتواند با فراغت خواطر به طاعت پروردگار مشغول باشد و آنى از ذكر حق غافل نشود . و بايد نباشد خروج تو مگر از براى طاعت مانند : حضور در جماعت و جمعه ، و يا در سببى از اسباب دين مانند : تعليم و تعلم أحكام شرع و معارف الهى از بزرگان دين و تعليم علم به مؤمنين و مسلمين . و ملتزم باش سكينه و آرامش باطن و وقار و سنگينى ظاهر را ؛ زيرا در سرعت و عجله حضور قلب مىرود و به زبان و قلب ذكر خدا بگو . نظير سؤالى كه از عيال ابو دردا كردند از بيرون رفتنش از خانه ، از عيال ابى ذر غفارى هم شد و در جواب همان گفتههاى اهل بيت ابو دردا را داد كه ذكرش گذشت . در ضمن مثال ، امام عليه السّلام آگاه فرمود به اينكه خواص از اصحاب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله در معرفت به حد كمال بودند ، سهل است كه اهل و عيال آنها هم از بركت معاشرت و مصاحبت ايشان داراى معرفت شدند . توجه به حال خود كن كه از درجه كمال و معرفت دور ماندهاى خود و كسانت را ضايع گذاردهاى و عبرت بگير از نيك و بد خلق خدا ؛ يعنى اگر معاشر شدى با اخيار و عارفين و كاملين ، كسب كمال و معرفت كن از ايشان و بر بطالت ايام گذشته تأسف خور و از خداوند مسئلت نما كه تو را از زمره صالحين گرداند و به ايشان ملحق سازد . و اگر مصادف شدى با اشرار و فجار و اهل عصيان ، حمد و شكر كن حق تعالى را بر محافظت و نگاهدارى تو از شهوات نفسانى و اجتناب دادن تو را از عصيان و قبايح أعمال بزهكاران . و بپوشان چشم خود را از نگاه كردن به نسوان و أمارده و مواضعى كه نهى بر آنها وارد شده مانند نگاه در مجالس مقامرت و بيوتات مردم و عورات آنها . و مراقب باش در راه رفتن در هر گامى كه برمىدارى بهطورىكه گويا بر
هامش
( 1 ) . الكافى 2 / 541 .