شد نوكر تو و اگر چه اجير تو مىباشد لكن برادر مؤمن تو است به ماهى چند قران يا روزى دو گردهء نان از ايمان بيرون نرفته و اهانت او همان است كه شنيدى و آنچه به او حق دارى همان حق خدمت متعارف است اگر اجير مطلق تو باشد و امّا اگر اجير باشد براى انجام كار معيّنى چون جاروب نمدن به غير آن هيچ حقّى ندارى . الحال ، ملاحظه كن چه قدر فرق است ما بين قواعد محكمهء دين اسلام و آنچه متعارف است ما بين اعيانن و ارباب ثروت در معاملهء آنها با نوكر و خدمتكار كه هيچ دقيقه از اذيت و اهانت و بد گفتن و قذف نمودن فروگذار نمىكنند و نمىدانند چه مىكنند . در دين اسلام ، آقا و نوكرى و خانم و خدمتكارى نيست فقط عنوان اجير است كه پول بدهى و كار بخرى و همچنين است حال زوجه كه تنها حق استمتاع از او دارى نه حق استخدام تا چه رسد به اينكه اگر بىچاره به هزار زحمت خدمتى بهجا آورد و اندكى خلاف ميل تو باشد از اهانت و تحقير و اذيّت چيزى فروگذار نكنى . اگرچه مطلب به طول انجاميد لكن براى آنكه ملتفت بشوى كه چهقدر اين وضع متعارف ما بين مردم خطرناك است اين روايت را هم نقل كنم .
مرحوم كلينى روايت نمود از ثقهء جليلالقدر عبد اللّه بن سنان از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود كه رسول خدا فرمودند : من نظر الى مؤمن نظرة ليخيفه بها أخافه اللّه تعالى عزّ و جلّ يوم لا ظلّ الّا ظلّه ؛ « 1 » يعنى كسىكه نگاه كند بهسوى مؤمنى نگاهى كه او را بترساند خداوند تعالى او را خواهد ترسانيد روزى كه سايهاى بجز سايه او نيست . كنايه از اينكه ملجاء و پناهى جز او نيست اى عزيز ! اين اثر يك نگاه است كه به اصطلاح با چشم زهر رفتن به مؤمن است تا چه رسد به سائر انواع ترسانيدن ؛ پس بنابراين دائما در حال جنگ با خدا مىباشى و نمىدانى و توقّع دارى كه احترام مهمان داشته باشى و تعجب مىكنى كه چرا تغيير حال براى تو ظاهر نمىشود و آثار روزه در تو پيدا نيست و البته مهمانى كه سائر مهمانها را بد بگويد و اذيت كند و ما بين آنها را بههم بزند البته صاحبخانه به مقتضاى حكمت خود و ملاحظهء حال سائر مهمانان او را بيرون خواهد نمود و اگر متعرّض كنيزان و خدمتكاران صاحبخانه شود البته به غيرت او نخواهد گنجيد و هر خلافى از مهمان اگر تحمل كند تحمل چنين خيانتى نخواهد نمود و اگر به اين مثال
هامش
( 1 ) - الكافى 2 / 368 .