حقيقيه ، « 1 » آن را به لفظ « بين الأيدي » تعبير مىكنند ، نه آنچه به جانب راست يا چپ ميل داشته باشد . و از كلام زمخشرى ظاهر مىشود كه مقصود از « بين الأيدي » آن است كه در جانب برابر آدمى باشد مطلقا ، در ميان دست راست و دست چپ ، خواه مواجهه حقيقيه « 2 » باشد يا ميل به جانب راست يا چپ كرده باشد . پس معنى « من بين أيدينا » آن است كه از جانب پيش روى و برابر ما باشد .
و « خلف » جانب پشت سر است . و « أيمان » - به فتح همزه - جمع « يمين » است به معنى دست راست . و « شمائل » جمع « شمال » است - به كسر شين - يعنى دست چپ . و « نواحى » جمع « ناحيه » است ، يعنى جانب و طرف . و « عاصم » به معنى نگاه دارنده است . و « هادى » به معنى راه راست نماينده است . و « مستعمل » در اصل نسخهء صحيفه ، به فتح ميم است و در اين هنگام ، صفت « حفظا » خواهد بود ؛ چه اين حفظ الهى را پروردگار استعمال نموده است به جهت محبت و قرب الهى .
و اگر مكسور باشد - چنانچه در نسخهء ابن ادريس است - حال خواهد بود از « نا » در « و احفظنا » ؛ يعنى حفظ كن ما را در حالتى كه استعمال كنيم محبت و قرب تو را . و اضافهء محبت به كاف ، اضافهء مصدر است به فاعل يا مفعول .
( معنى خير و شر و فرق ميان او و نافع و ضار )
و مراد از « خير » ، كمالى است مقصود بالذات ، چون معرفت اللّه ، نه بالعرض ، چون نماز و روزه ، كه آن را نافع مىگويند . و از « شرّ » نقصى است كه مقصود است بالذات رفع او ، چون جهل به ذات پروردگار ، نه بالعرض ، چون شرب خمر و زنا و لواطه ، كه آن را ضر گويند . و بعيد نيست كه مراد از « شكر نعم » و « اتباع سنن » نافع
هامش
( 1 ) . نسخهء ه : حقيقتا .
( 2 ) . نسخهء ه : حقيقتا .