دوستى است كه پروردگار به خلق مىكند به حسب عزّت و جاه و قدرت آن حضرت ، يا به حسب اعطاى اموال . و « بذل » به معنى دادن و بخشيدن است . و « استيحاش » به معنى وحشت به هم رسانيدن و دلگير شدن است . و « فضل » به معنى احسان است . و « كد » و « لا تكد » صيغهء امر و نهىاند مشتق از « كيد » ، يعنى مكر كردن . و چون لام به جهت نفع است و « على » به جهت مضرت است ، « كد لنا » به معنى آن است كه مكر و حيله كن به جهت نفع ما و مكر و خدعه مكن كه مضرتش به ما برسد . و معنى مكر ، كه حيله و خدعه است ، اگر به لام متعدى شود ، آن است كه فريب و حيله به جهت نفع آن شخص است ؛ مثل « و امكر لنا » . و اگر به باء متعدى شود ، فريب دادن و حيله كردن با آن شخص است ؛ مثل « و لا تمكر بنا » . و « اداله » به معنى غالب شدن است ، از « دوله » - به فتح دال - مأخوذ است ، به معنى انتقال زمان .
( فرق ميان دولة و دولة )
و بعضى از اهل لغت گفتهاند كه انتقال و تغيير در مال را « دولة » - به ضم دال - مىگويند و در حرب را « دولة » - به فتح دال - مىگويند . و بعضى مىگويند : هر دو را « دولة » - به فتح دال - مىگويند . و بعضى مىگويند : « دوله » به ضم دال ، در آخرت است و به فتح ، در دنيا . و در صحاح مىگويد : « و أدالنا اللّه من عدوّنا و الا دالة :
الغلبة . يقال : أدلني على فلان و انصرني [ عليه ] » . « 1 » و از اين ظاهر مىشود كه چون « اداله » به « من » متعلّق شود و دلالت بر مضرت آن شخص و زوال غلبهء او مىكند ، پس چون به لام متعلّق باشد ، دلالت بر غلبه و نفع او خواهد كرد .
هامش
( 1 ) . الصحاح ، ج 3 ، ص 1700 .