فعل مؤخر ، ثواب يا عقاب فعل مقدم را بالكليه بر طرف مىسازد و اين را إحباط مىگويند .
و ابو هاشم از جملهء معتزله مىگويد كه موازنه ، حق است ؛ يعنى مجموع عقابهاى كمتر جميع گناهان ، به مجموع ثوابهاى بيشتر طاعات بيشتر ، بر طرف مىشود به قدر آن و باقى زيادتى ثوابهاى طاعات [ را ] به آن شخص مىدهند . و همچنين مجموع ثوابهاى كمتر طاعات ، به عقابهاى بيشتر گناهان ، به قدر آن بر طرف مىشود و باقى زيادتى عقابهاى گناهان [ را ] به آن شخص مىدهند . و اگر ثواب طاعات و عقاب گناهان ، مساوى يكديگر باشند ، از يكديگر بيرون مىروند و به آن شخص ، هيچيك از ثواب و عقاب نمىدهند . « 1 »
و اين هر دو مذهب - كه إحباط و موازنه است - باطل است نزد علماى اماميه رضوان اللّه عليهم اجمعين . و دليل بطلان او را مفصلا در تحفهء رضويه بيان كردهايم .
و چون در اين مقام ، ذكر احباط شد ، مناسب دانستيم كه نقل نماييم خلافى را كه ميان اماميه است و جماعت معتزله در مسأله ، كه متعلق به احباط است .
( بيان آنكه نزد شيعهء اماميه ، گناه كبيره و صغيره ، از پيغمبران و معصومان مطلقا صادر نمىشود و سنّيان در اين قول ، مخالفت كردهاند )
بدان كه سيد اجل افخم ، سيد مرتضى علم الهدى قدّس اللّه روحه در كتاب تنزيه الانبياء نقل كرده است اولا كه شيعهء اماميه تجويز نمىكنند كه از پيغمبران ، هيچيك از كبيره و صغيره صادر شود ، نه پيش از پيغمبرى و نه بعد از آن . و
هامش
( 1 ) . ر . ك : كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد ، ص 413 .