صرف العمر بما يضرّ و لا ينفع و يفنى و لا يبقى .
بدانكه صرف عمر در تحصيل تصريف و كسب صرف معلّل به معرفت كيفيّت تحويل اصل واحد است به مثالهاى مختلفه از براى تحصيل معانى مقصوده كه بى آن حاصل نمىشود ، و در هر يكى از افعال مشتقّه كه نيك نظر كنى همان مشتق منه را يا بى ، چه جوهر حروف و ذاتش به حال خود است و تغيير در صورت و هيئت آن واقع شده به زيادتى حرف يا حركتى و معنى آن در معنى كل واحد مندرج است و با آن مع بود ، بلكه زايد بر آن امرى است اعتبارى ، و مقصد حقيقت انتساب و اسناد آن مفهوم اصلى است به مسند اليه معيّن يا منسوب إليه لا على التعيين .
مثلا نصر كه مصدر است به حسب لفظ و مدلول سارى است در جميع ما اشتقّ منه ، من : « نصر و ينصر و انصر و لينصر و ناصر و منصور و منصر و منصر و هل ينصر » .
و هيچيك از اين نه چيز صورة و معنى از آن خالى نيست . و غرض از اشتقاق اين صيغ مخصوص از آن صيغه خاص كه نسبت آن است به فاعل غايب يا مخاطب يا متكلّم يا نهى آن از آن موافق مقتضاى حال در زمان ماضى يا حال يا استقبال .
فعليك بالتّأمّل في ذلك المثال و تطبيقه على ظهور الوحدة الحقيقيّة فى المظاهر المجازيّة المتكثّرة على ما يشهد به مشرب الموحّدين .
حق مصدر و عالم است مشتق * نزد عرفاست اين محقق
در هرچه نظر كنى ز اشيا * سيّار بود وجود مطلق
و اعلم أنّ الفعل إمّا سالم أو معتلّ أو مهموز أو مضاعف . و اعلال حرف علّت در « آ » يا به قلب است يا به حذف . امّا همزهدار به قلب فقط و تضعيفدار به تسكين و ادغام ، تسهيلا للاستعمال فى المحاورات .
افعال اهالى عصمت به مثابهء افعال سالمه است و كارهاى اولياء به منزلهء صحيح و كردار ساير ناس حكم معتل دارد و به درجات متفاوتات بود ، مهموز الفاء و العين و اللّام أو اثنان منها أو كلّها ، و كذلك المعتلّ .
چارهء تحصيل و استعمال آن ترك افعال قبيحه و تبديل اوصاف ذميمه و تغيير اخلاق رذيله بود و صدور آن از انسان بر نهج خلاف قاعده و قانون بود و به