( سخنان قطب الدّين محيى در مكاتيب )
« عزيزا ، جماعتى از طوايف باطله - كه خود را به غير حق به « صوفيه » نسبت مىدهند ، و صوفيّه از ايشان بيزارند و ايشان را اهل بدعت مىشمارند - مىپندارند و گمان مىبرند كه حق ، تعالى عن أقاويل الظّالمين ، با همه چيز آن چيز شده . و به مثل ، مثال مس مىآورند ، كه تارة طبق است و تارة طشت و تارة مشربه ، پس يك ذات است كه به صور مختلفه مصوّر مىشود هيئات مختلف مىپذيرد .
و آنچه ايشان حكايت مىكنند مادّهء كلّى است و صفت آن است . و أين هو من اللّه سبحانه ،
« تَكادُ السَّماواتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ »
( مريم 90 ) ، مادّه در كون است كه مجموع كثافت ظلمت است و اخسّ آفرينش . و أين هو من ربّ العزّة سبحانه ، سبحانه .
و جماعتى مىانگارند كه قوّتى است سارى در جملهء عالم من أسفله إلى أعلاه ، كه در هرجا مبدأ آثار و افعال خاصّهء آنجا است .
و آنچه ايشان مىگويند طبيعت كلّى است و دقايق مبثوثه او . و اين هو من ربّ العزّة ، سبحانه و تعالى عن أقاويل المبطلين ، سبحانه ، سبحانه ، سبحانه .
و جماعتى مىگويند كه اين عالم بالتّمام شخصى است معيّن ، و وى را جا نيست ، چون جاى آدمى كه در وى تصرّف مىكند و آن اوست . تَعالى عَمَّا يقول الظّالمون عُلُوّاً كَبِيراً .
آنچه ايشان مىگويند صفت نفس كلّى است . و اين هو من رب العزّة سبحانه ، سبحانه ، سبحانه .
و جماعتى مىگويند كه : نور كلّى است محيط به جملهء اشياء على وجه كلّى كه نفس جنباننده بدان نور بينا مىشود به حقايق تصرّفات خود و به آن استفاده مىكند كمالات خود را .
و آنچه ايشان مىگويند صفت عقل كلّ است . و هو عبد من عباد اللّه ناظر إلى أمر اللّه هيبة و إجلالا ذليل لو لا أنّ اللّه أعزّه ، معدوم لو لا أنّ اللّه أوجده ، فقير إلى ربّه ، خائف من بطشه ( 234 ) يذوب كلّ لمحة من صولة هيبة جلال اللّه لو لا أنّ اللّه تعالى أقامه بقدرته و آنسه بلطفه .
« إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ يُسَبِّحُونَهُ