مثنوى معنوى ( فارسى ) — صفحة 726

مساهمون: جلال الدين الرومي

ص٧٢٦

گفت من دانم عطاى تست اين * ور نه من آن چارقم و آن پوستين

[ خودشناسى ، كليد خدا شناسى ]

بهر آن پيغمبر اين را شرح ساخت * هر كه خود بشناخت يزدان را شناخت

چارقت نطفه‌ست و خونت پوستين * باقى اى خواجه عطاى اوست اين

بهر آن داده‌ست تا جويى دگر * تو مگو كه نيستش جز اين قدر

ز آن نمايد چند سيب آن باغبان * تا بدانى نخل و دخل بوستان

كف گندم ز آن دهد خريار را * تا بداند گندم انبار را

نكته‌اى ز آن شرح گويد اوستاد * تا شناسى علم او را مستزاد

ور بگويى خود همينش بود و بس * دورت اندازد چنانك از ريش خس

اى اياز اكنون بيا و داد ده * داد نادر در جهان بنياد نه

مجرمانت مستحق كشتن‌اند * وز طمع بر عفو و حلمت مىتنند

تا كه رحمت غالب آيد يا غضب * آب كوثر غالب آيد يا لهب

از پى مردم ربايى هر دو هست * شاخ حلم و خشم از عهد أَ لَسْتُ

بهر اين لفظ أَ لَسْتُ مستبين * نفى و اثبات است در لفظى قرين

ز انكه استفهام اثباتى است اين * ليك در وى لفظ ليس شد دفين

ترك كن تا ماند اين تقرير خام * كاسه‌ى خاصان منه بر خوان عام

قهر و لطفى چون صبا و چون و با * آن يكى آهن ربا وين كهربا

مىكشد حق راستان را تا رشد * قسم باطل باطلان را مىكشد

معده حلوايى بود حلوا كشد * معده صفرايى بود سركا كشد

فرش سوزان سردى از جالس برد * فرش افسرده حرارت را خورد

دوست بينى از تو رحمت مىجهد * خصم بينى از تو سطوت مىجهد

اى اياز اين كار را زوتر گزار * ز انكه نوعى انتقام است انتظار

گفت اى شه جملگى فرمان تراست * با وجود آفتاب اختر فناست

زهره كه بود يا عطارد يا شهاب * كاو برون آيد به پيش آفتاب

گر ز دلق و پوستين بگذشتمى * كى چنين تخم ملامت كشتمى

قفل كردن بر در حجره چه بود * در ميان صد خيالى حسود

دست در كرده درون آب جو * هر يكى ز ايشان كلوخ خشك جو

پس كلوخ خشك در جو كى بود * ماهيى با آب عاصى كى شود