اصل دهم . - در ياد كردن مرگ
بدان كه هر كه بشناخت كه آخر كار وى به همه حال مرگ است ، و قرارگاه وى گور است ، و موكّل وى منكر و نكير است ، و موعد وى قيامت است ، و مورد [ 1 ] وى بهشت است يا دوزخ است ، نعوذ باللّه هيچ انديشه وى را مهمتر از انديشهء مرگ نبود ، و هيچ تدبير او را غالبتر از تدبير زاد مرگ نبود ، اگر عاقل بود . چنان كه رسول ( ص ) گفت : الكيّس من دان نفسه و عمل لما بعد الموت [ 2 ] . و هر كه ياد مرگ بسيار كند ناچار به ساختن زاد آن مشغول باشد ، و گور روضهاى [ 3 ] يابد از روضههاى بهشت ، و هر كه مرگ را فراموش كند همّت وى همه دنيا باشد و از زاد آخرت غافل ماند ، و گور غارى يابد از غارهاى دوزخ . و بدين سبب است كه ياد كردن مرگ را فضيلتى بزرگ است . رسول ( ص ) گفت : اكثروا من ذكرها دم اللّذات ، اى كسانى كه به لذّتهاى دنيا مشغوليد ياد كنيد از آنكه همه لذّتها غارت كند . و گفت ( ص ) « اگر ستوران از حديث مرگ آن بدانندى كه شما دانيد مردم هرگز هيچ گوشت فربه نخوردندى . » و عايشه ( رض ) گفت : « يا رسول اللّه هيچ كس در درجهء شهيدان باشد ؟ » گفت : « باشد ، كسى كه در روزى بيست بار از مرگ ياد كند . » و [ 4 ]
هامش
[ 1 ] مورد ، محل ورود ، جاى فرود آمدن .
[ 2 ] زيرك كسى است كه نفس خود را رام كرد و براى پس از مرگ كار كرد .
[ 3 ] روضه ، باغ .
[ 4 ] در « ترجمهء احياء » : عطاى خراسانى گفت .
( منجيات ، ص 1262 )