اصل پنجم . - در نيّت و صدق و اخلاص
بدان كه اهل بصيرت را مكشوف شده است كه خلق همه هلاك شدهاند الّا عابدان ، و عابدان همه هلاك شدهاند الّا عالمان ، و عالمان هلاك شدهاند الّا عاملان ، و عاملان هلاك شدهاند الّا مخلصان . و مخلصان بر خطر عظيماند . پس بىاخلاص همه رنجها ضايع است و اخلاص و صدق جز در نيّت نباشد . و كسى كه نيّت نداند اخلاص در وى چون نگاه دارد و ما در يك باب معنى نيّت ياد كنيم ، و در ديگر باب معنى حقيقت اخلاص ، و در سديگر باب حقيقت صدق .
باب اول در نيّت
اوّل بايد كه فضل نيّت بدانى كه روح همه اعمال نيّت است ، و حكم وى راست ، و نظر حق - تعالى - به نيّت است از عمل . و از اين گفت رسول ( ص ) كه « خداى - تعالى - به صورت و شمايل شما ننگرد ، به دل و كردار شما نگرد . » و نظر به دل از آن است كه محل نيّت اوست . و گفت رسول ( ص ) : كارها به نيّت است ، و هر كسى را از عبادت خود آن است كه نيّت آن دارد ، هر كه هجرت كند ، يعنى كه شهر خويش بگذارد و به غزا شود يا به حج ، براى خداى - تعالى ، هجرت وى براى خداى - تعالى - است ، و هر كه براى آن كند تا مالى به دست آورد يا زنى نكاح كند ، هجرت وى براى