آداب سماع
بدان كه در سماع سه چيز نگاه بايد داشت : زمان ، و مكان ، و اخوان .
كه هر وقت دلمشغولى باشد ، يا وقت نماز باشد ، يا وقت طعام خوردن ، يا وقتى بود كه دل به سببى پراكنده بود ، سماع بىفايده بود .
اما مكان چون راه گذرى [ 1 ] باشد ، يا جايى ناخوش و تاريك بود ، يا خانهء ظالمى باشد ، همه وقت بشوليده بود .
اما اخوان آن باشد كه بايد كه هر كه حاضر بود ، اهل سماع بود ، و چون متكبّرى از اهل دنيا حاضر بود ، يا قرّايى منكر در سماع حاضر بود ، يا متكلّفى حاضر بود كه وى هر زمان به تكلّف حال و رقص كند ، يا قومى از اهل غفلت حاضر باشند كه ايشان سماع بر انديشهاى باطل كنند يا به حديث بيهوده مشغول باشند و به هر جاى مىنگرند و به حرمت نباشند ، يا قومى از زنان به نظاره باشند - و در ميان قوم جوانان باشند كه از انديشهء يكديگر خالى نباشند - اين چنين سماع به كار نيايد .
معنى آن كه جنيد گفته است كه « در سماع زمان و مكان و اخوان شرط است » اين است .
اما نشستن به جايى كه زنان جوان به نظاره آيند و مردان جوان باشند - از اهل غفلت كه شهوت بر ايشان غالب باشد - حرام بود . چه ، سماع اندر اين وقت آتش شهوت از هر دو جانب تيز كند ، و هر كسى به شهوت به جايى نگرد ، و باشد كه به دل نيز آويخته شود [ 2 ] ، و آن تخم بسيار فسق و فساد گردد :
هرگز چنين سماع نشايد كرد .
پس چون كسانى كه اهل باشند به سماع بنشينند ، پيشين ادب آن است كه همه سر در پيش افكنند ، و در يكديگر ننگرند ، و هر كسى همگى خويش بدان دهد ، و در ميانه سخن نگويد ، و آب نخورد ، و از جوانب ننگرد ، و دست و سر نجنباند ، و به تكلف هيچ حركت نكند بلكه چنان كه در تشهّد نماز بنشيند
هامش
[ 1 ] راه گذرى ، گذرگاه ، در « احياء » : شارعا مطروقا .
[ 2 ] تعلق خاطر يابد .