183
- نشانهء اين كه گفته منجمان معمولا درست از آب در نمىآيد ، جريان خوارج است يعنى در همان مسافرتى كه امام ( ع ) را نهى كرد و گفت به مراد نمىرسى امام ( ع ) بر خوارج پيروز گرديد .
184
- منظور از علم نجوم كه در اين گفتار از آن مذمت شده ستارهشناسى نيست بلكه همان است كه در قديم معمول بوده كه از حركات ستارگان آيندهء اشخاص را پيش بينى مىكردند ، و گاهى همين پيش بينيها سد راه فعاليتهاى اجتماعى آنان مىشد .
185
- منظور از « كهانت » ادعاى آگاهى بر غيب است كه در زمان جاهليت معمول بوده و افرادى ادعا مىكردند كه از طريق جن و ارواح خبيثه از امور آينده و پنهانى آگاهى دارند .
186
- اين خطبه را « سبط ابن جوزى » در كتاب « تذكرة الخواص » 1 سبط ابن جوزى - تذكرة الخواص - نقل كرده و عدهاى ديگر از دانشمندان نيز آن را نقل كردهاند . ( مستدرك و مدارك نهج البلاغه 2 - مستدرك و مدارك نهج البلاغه - صفحه 246 صفحه 246 )
187 - زنان بزرگ اسلام
شك نيست كه سخن بالا يك قانون كلى و همگانى در بارهء عموم زنان نيست ، بلكه با توجه به اين كه : اين خطبه بعد از جنگ جمل و آن همه خون ريزيهائى كه به وسيله عايشه رخ داد ، از امام ( ع ) صادر شده ، در بارهء دسته خاصى از زنان است كه در اين گونه مسيرها گام برميدارند ، و گرنه چه كسى مىتواند انكار