( الناس اعداء عما جهلوا ) .
76
« كفى بالمرء جهلا . . . » اشاره به اين حقيقت است كه انسان بايد ارزش خويش را بشناسد ، زيرا اگر انسان بداند خود چيست ؟ و ارزشش چه مقدار است ، هرگز خود را به گناهان و خواستههاى بىارزش آلوده نمى سازد .
77
- مرحوم كلينى در كتاب « اصول كافى » كلينى - اصول كافى - و « ابن قتيبه » در كتاب « عيون الاخبار » ابن قتيبه - عيون الاخبار - اين كلام را با اندكى تفاوت نقل كردهاند .
78
- ( ان ابغض الخلائق . . ) اين كه اين افراد مبغوضترين مردم هستند بخاطر آن است كه : هدف از ارسال پيامبران و فرستادن كتابهاى آسمانى تبليغ آئين حق و توحيد ، يگانگى خداوند ، و ايجاد عدالت و دادگسترى بين انسانها است اما دسته اول كه امام اشاره فرموده ، مردم را از توحيد و دين حق بيرون مىبرند ، و آنان را گمراه مىسازند ، و دسته دوم بخاطر منافع خويش حقوق افراد را پايمال و سبب ريختن خون بىگناهان مىشوند .
از اين دو دسته يكى در راه انحراف عقائد صحيح فعاليت مىكند و ديگرى در اجراى احكام و فروع مذهب ، كار خلاف انجام مىدهد و خود را بجاى قاضى و حاكم شرع جا مىزند ، در صورتى كه اهليت اين مقام را ندارد .
79
« حمال خطايا غيره . . . » يعنى « بار گناه دگران را بر دوش مى - كشد » ، زيرا گناه افرادى را كه گمراه نموده بدوش او گذاشته مىشود ، بدون اين كه از گناهان خودش چيزى كاسته شود ، در قرآن آمده است : «
« وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ »
» « بار گناهان ديگران را با بار خود هر دو حمل ميكنند » ( سوره عنكبوت : 13 )