خراسان و فارس ، و از بزرگان اهل علم و اعيانِ « 1 » اربابِ « 2 » فضل و كمال ( مثل يحيى بن سعيد انصارى و ابن جريح و مالك بن أنس و ثورى و ابن عينيّه و ابوحنيفه و شبه و ايّوب سجستانى و غير ايشان از ساير اعاظم علماى آن زمان ) از آن حضرت استفاده نمودهاند ؛ و از جوابها و مسايلى كه از آن جناب شنيده و نوشته بودند چهارصد اصل به هم رسيد كه در لسان علما به اصول أربعمائة مشهور است ؛ و چيزى از فنون علم باقى نمانده كه از آن حضرت روايت نكرده باشند . و آن جناب با وفور علم و جامعيّت مناقب و مفاخر ، كه جامع كمالات و حامل اسرار و خازن وحى و تنزيل و سرّ و تأويل بوده ، و از بحر عميق كلام اللَّه المجيد چقدر مرواريدهاى حكمت استخراج نموده ، چه نتيجههاى عجيبه و غريبه كه استنتاج فرموده بود ؛ با وجود اين ، بعضى از آنهايى كه شرف ملازمتش را نداشته و از مراتب شأنش غافل بودند ، به محض استماع اسم شريفش ، از نواحى اقطارِ « 3 » ارض مىآمدند به صدد اينكه شايد با مخاصمه و مجادله در مسائل دينيّه و غيره به آن حضرت تفوّق نمايند « 4 » ؛ أينَ الثّرى و الثّريّا ! « 5 » از آن جمله يونس بن يعقوب ، روايت كرده كه : من حاضر بودم در خدمت حضرت صادق عليه السلام در موسم حجّ كه يك نفر مرد شامى به خدمت آن حضرت رسيد و گفت كه : مردى هستم از شام ، و علم و فقه و فرايض و كلام و ديگر علمها خوب مىدانم ، و آمدهام كه با اصحاب تو مناظره نمايم . پس حضرت فرمود كه : كلام تو از كلام رسول خدا صلى الله عليه و آله است يا از تو است ؟ شامى گفت : بعضى از كلام رسولاللَّه صلى الله عليه و آله ، و بعضى از من است . حضرت فرمود :
پس تو شريك رسول خدايى ( صلى الله عليه و آله ) ؟ ! گفت : نه . فرمود : پس وحى از خدا به تو آمده ؟ ! گفت : نه . فرمود : پس اطاعت و فرمانبردارى تو را واجب باشد چنانچه فرمان
هامش
( 1 ) - اعْيان : بزرگان . لغت نامه .
( 2 ) - ارْباب : دارندگان ، صاحبان . لغت نامه .
( 3 ) - اقْطار : كرانهها و قُطرها . لغت نامه .
( 4 ) - تَفَوُّق جستن : برترى جستن ، غلبه يافتن . لغت نامه .
( 5 ) - خاك كجا و افلاك كجا ! م .