اينكه خدا توبهء او را قبول فرمود .
دوّم ، قربانىِ سعادت و شقاوت است كه پسران آدم عليه السلام نمودند و خلّاق عالم قربانى هابيل را قبول فرمود و از قابيل ردّ نمود ، و او از حسد برادر خود را كشته به شقاوت ابدى گرفتار شد .
سيُّم ، قربانى هَدْى « 1 » است كه حاجيان بعد از وقوف به عرفات و مشعر الحرام و رمى جمرهء اولى بايد در مِنى ذبح كنند ( كه آن را فضيلت و منفعت نيز گويند ) .
چهارم ، قربانى اضحيّه است و آن ، قربانى ساير خلق است كه در عيد اضحى ، در بلاد ديگر ( كه خارج از مكّه باشد ) مىنمايند ، و در آيهء شريفهء ى يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقينَ إلَى الرَّحْمنِ وَفْداًى « 2 » ، مفسّرين چند تفسير ذكر نمودهاند ، از جمله : يعنى روزى كه جمع نماييم ما ، پرهيزكاران را بسوى خداوند رحمان ، كه معمور ساخته ايشان را به رحمت خود ( يعنى بسوى جنّت او كه دارِ اكرام است ، يا بسوى محشر ) ، در حالتى كه ايشان سوار باشند به ناقههاى بهشت در وقتِ رفتن به بهشت ، و يا زمانِ آمدن به محشر ، يا اينكه آنها سوار مىشوند بر قربانيهاى خود ، چنانچه فرمودهاند : « استفرِهُوا ضَحاياكُم فَإنَّها مَطاياكُم يَومَ القِيامَة « 3 » » « 4 » ، يعنى : هر چه قربانى مىكند چاق باشد به جهت آنكه روز قيامت مَركَب شما خواهد بود . و چنانچه از تفسير آيهء شريفه و اين حديث شريف و ساير اخبار مستفاد مىشود ، حضور مؤمنين به محشر و يا رفتن ايشان به بهشت ، به انحاء مختلفه خواهد شد : بعضى با ناقههاى بهشت ، و بعضى با ناقههاى طائرهء بهشت ، و بعضى با قربانيهاى خود كه در دنيا كردهاند سوار مىباشند ، و لكن در خود محشر ، سوار نمىشود مگر چند نفر « 5 » :
هامش
( 1 ) - هَدْىْ : آنچه به حرم برده شود از چارپايان ، و گويند آنچه براى قربان كردن برند . لغت نامه .
( 2 ) - مريم / 85 .
( 3 ) - عبارت نقل شده در منابع « . . . فَإنَّها مَطاياكُم عَلَى الصّراط » است . م .
( 4 ) - الفقيه 2 / 213 فضائلالحجّ ح 2190 ؛ وسايل 14 / 209 ب 62 ح 19001 ؛ بحار 7 / 276 ب 11 و 96 / 296 ب 52 ح 18 ؛ عللالشرائع 2 / 438 ب 179 ح 1 .
( 5 ) - شرح حال سوارانِ روز قيامت با اندكى تغيير در اين منابع نقل شده است : بحار 7 / 231 ب 8 ح 2 ؛ خصال 1 / 204 الركبان يوم القيامة ح 20 .