شد « 1 » .
تذييل « 2 » : بعضى از علما مىفرمايند كه : مراد از نور خدا ، يا انوار معرفت او است ( يعنى [ ملائكه ] محروم شدند از آن معارف كه پيشتر « 3 » به ايشان فايز مىشد ) ، يا مراد انوار عظمت و جلال او است كه در عرش و حَجب « 4 » مىباشد .
بيان : بدان كه : عدد اشواط طواف ، از قديم الايّام ، به همين وضع بود ( چنانچه در حجّ آدم عليه السلام و ابراهيم عليه السلام گذشت ) تا زمان جاهليّت ؛ و در آن زمان ، نزد قريش عدد مَلحوظ « 5 » نبود و گم كرده بودند ، لكن تجديد و احياء آن نمود عبدالمطّلب جدّ رسولاللَّه صلى الله عليه و آله و واداشت ايشان را به هفت مرتبه شوط كردن در هر طواف .
فِى الجاهليّة : در زمان جاهليّت ، رسم ايشان چنين بود كه هر كس داخل مىشد به مكّه و طواف مىكرد خانهء خدا را ، يا بايد لباس از اهل مكّه عاريه بگيرد ، يا كرايه كند و بعد از طواف به صاحبش ردّ نمايد ، و يا [ اگر ] با لباس خود طواف مىكرد ، بايد بعد از طواف آن لباس را در راه خدا تصدّق بدهد ، و اگر كسى از عرب مىآمد به مكّه كه مصاحبى از اهل مكّه نداشت كه از او عاريه بگيرد ، يا پول نداشت كه كرايه نمايد ، نمىگذاشتند كه به دور كعبه طواف كند مگر عريان ؛ زيرا كه مىگفتند كه جامههاى ايشان لباسى است كه در او گناه كردهاند و با آن جامهها نمىبايد كه طواف كنند ، و اگر مصاحبى از اهل حرم داشتند جامهء خود را مىانداختند و در جامهء مصاحب خود طواف مىكردند .
هامش
( 1 ) - بحار 11 / 110 ب 1 ح 25 ؛ و در منابع ديگرى از جمله منابع ذيل ، اين حديث به صورت سؤال ابوحمزه از امام سجّادعليهالسلام نقل شده است : وسايل 13 / 331 ب 19 ح 17874 ؛ بحار 55 / 58 ب 7 ح 4 و 96 / 201 ب 36 ح 26 .
( 2 ) - تَذييل : نوشتن در ذيل صفحه علاوه بر آنچه در آن هست . لغت نامه .
( 3 ) - عبارت متن « بيشتر » . م .
( 4 ) - حَجب : منع ، حجاب . لغت نامه .
( 5 ) - مَلحوظ : مورد التفات و توجه قرار دادن . لغت نامه .