سيُّم همان خيمه كه جبرئيل براى آدم عليه السلام از بهشت آورد و نصب كرد در زمين كعبه ، و عمود خيمه از ياقوت سرخ بود ، پس نور آن عمود ، جميع كوههاى مكّه و حوالى آن را روشن كرد و آن روشنى از هر طرف به قدر حرم ممتدّ شد ؛ به اين سبب ، حرم محترم شد از براى حرمت خيمه و عمود كه از بهشت بودند ، و به اين سبب خداوند عالم حسنات را در حرم مضاعف گردانيد و گناه را نيز در آنجا مضاعف نمود . و طنابهاى خيمه را كه از اطراف آن كشيدند ، به قدر مسجدالحرام بود « 1 » .
ابن حاجب مالكى گفته كه : شناخته مىشود حرم با آن كه : چون سيل حلّ به سمت آن روَد ، بايستد و داخل آن نشود « 2 » . ازرقى گويد : معرّف حرم آن است كه سيلش داخل حرم نشود مگر از يك موضع نزد تَنعيم « 3 » . ازرقى و ديگران به سندهاى بسيار روايت كردهاند كه ابراهيم عليه السلام ميلهاى « 4 » حرم را در اطراف آن نصب فرمود ، و جبرئيل عليه السلام ميلها را به او نشان مىداد ، پس رسولخدا صلى الله عليه و آله به تجديد آن ميلها امر فرمود ، و بعد از آن ، عمر و عثمان ميلها را تجديد نمودند « 5 » و تا حال آن ميلها ظاهرند و نشانههاى حدّ حرمند ، و مجموع آنها چهار فرسخ در چهار فرسخ است « 6 » .
و محى الدين شافعى گويد كه : حدّ حرم از سمت مدينه تا به تنعيم است نزد خانههاى نفار ( به كسر نون قبل از فاء ) ، [ واقع در ] يك فرسخى مكّه ، و از سمت يمن ، أضات لبن ( به فتح الف قبل از معجمه ، بر وزن قنات ، به كسر لام و سكون موحّده ) ، و آن
هامش
( 1 ) - كافى 4 / 195 ح 2 ؛ وسايل 13 / 224 ب 13 ح 17606 ؛ بحار 96 / 70 ب 7 ح 1 ؛ عللالشرائع 2 / 420 ب 159 ح 3 .
( 2 ) - اينكه سيلِ غير حرم وارد حرم نمىشود از قول « ابن حاجب » به دست نيامد ، امّا در ( مواهب الجليل 4 / 249 ) دو بيت شعر از محمّد بن عزم به همين مضمون نقل شده است :انْ رُمْتَ لِلحرَمِ المكّىّ معرفةً * فَاسمَعْ و كُنْ واعياً قَولى وَ ما أصِفُ
وَ اعْلَمْ بأنَّ سُيولَ الحلِّ قاطبةً * اذا جَرتْ نحوهُ فدونهُ تَقِفُشايان ذكر است كه قاضى مالكى در ( شفاء الغرام 1 / 126 - 125 ) اين موضوع را مورد نقد و بررسى قرار داده است . م .
( 3 ) - اخبار مكّه 2 / 130 ؛ ترجمه اخبار مكّه 2 / 403 .
( 4 ) - ميل : هر بنايى مخروطى شبيه به مناره يا شبيه نشانههاى فرسنگهاى راه كه يادبود يا مقصودهاى خاص راسازند . . . . لغت نامه .
( 5 ) - اخبار مكّه 2 / 130 - 128 ؛ ترجمه اخبار مكّه 2 / 403 - 402 .
( 6 ) - ( با اندكى تغيير و شرح بيشتر ) مستدرك 9 / 367 ب 29 ح 11097 - 7 .