بدان كه : كعبه با اطرافش تا چهار فرسخ حرم است « 1 » كه بر هر كس ، خواه محرِم خواه غير محرِم ، حرام است كه در آنجا شكار كند ، و گياهش را از زمين بكند ؛ و حرمش گويند به جهت اينكه خلّاق عالم حرام فرموده در آنجا بسيار چيزها را كه در غير آن حرام نكرده ، چنانچه تفصيل آنها در كتب حجّ از اقلام علماى اعلام گذشته .
و در معيار و ميزان تحديد حرم به چهار فرسخ ، چند فقره حديث به نظر رسيده :
اوّل آنكه چون حجرالاسود را از بهشت به جهت آدم عليه السلام آورده ، به ديوار كعبه نصب كردند ، بسيار نورانى بود ؛ از جانب راست كعبه تا چهار ميل « 2 » و از جانب چپ كعبه تا هشت ميل ( كه مجموع چهار فرسخ شد ) [ را ] روشن ساخت ، پس حقّتعالى آنجا را حرم گردانيد « 3 » .
دوّم آنكه خداوند عالم بر آدم عليه السلام ياقوت سرخى فرستاد ، و آن را در موضع كعبه نهاد و آدم عليه السلام بر دور آن طواف مىكرد ، و نور آن تا جاى ميلهاى « 4 » حرم مىتابيد ، پس ميلها بر نور آن قرار داده شده و خدا آن را حرم گردانيد « 5 » .
هامش
( 1 ) - لازم به ذكر است كه فواصلِ حرم از اطراف كعبهء معظّمه برابر نيست ، بلكه در جهات مختلف ، متفاوت است ؛ همچنانكه پيشتر نيز اشاره شد ، اين حدود در « اخبار مكّه » چنين بيان شدهاند : حدّ حرم در راه مدينه نرسيده به « تنعيم » و كنار خانههاى قبيله غفار ، و فاصله آن تا مكه سه ميل است ، در راه يمن كنار مسيل لبن و در گردنه لبن است و فاصله آن هفت ميل است ، در راه جدّه در منطقه اعشاش و در ده ميلى مكّه است و در راه طايف در راه عرفات و يازده ميلى مكّه است ، در راه عراق در گردنه خل و كناره كوه مقطع و هفت ميلى مكّه است ، در راه جعرانه حد حرم ، در راه خاندان عبداللَّه بن خالد بن اسيد و نُه ميلىِ مكّه است ؛ ( ترجمه اخبار مكّه 2 / 404 - 403 ) . همچنين « سيد عبّاس مكّى » در ( نزهة الجليس 1 / 24 ) اشعار ذيل را دربارهء حدود حرم نقل نموده است :وَ لِلْحَرَمِ التَّحديدِ مِنْ أرْضِ طَيبَةٍ * ثَلاثَةِ أميالٍ اذا رُمْتَ اتْقانَه
وَ سَبْعَةُ أمْيالٍ عِراقٌ وَ طائِفٌ * وَ جَدَّةُ عَشْرٌ ثُمَّ تِسْعٌ جَعْرانَه
وَ مِنْ يَمَنٍ سَبعٌ بِتَقديمِ سينِهِ * وَ قَدْ كَمُلَتْ فَاشْكُرْ لِرَبِّكَ احْسانَه( 2 ) - ميل : واحد مسافت . . . و معادل با 1482 متر فرانسوى . لغت نامه .
( 3 ) - ( با اندكى تغيير ) الفقيه 1 / 272 بابالقبلة ح 845 ؛ التهذيب 2 / 44 ب 5 ح 10 ؛ وسايل 4 / 305 ب 4 ح 5221 ؛ بحار 81 / 49 ب 10 ذيلح 4 ؛ عللالشرائع 2 / 318 ب 3 ح 1 ؛ عوالىاللآلى 3 / 72 بابالصلاة ح 29 ؛ المناقب 4 / 258 .
( 4 ) - ميل : واحد مسافت ، هر بنايى مخروطى شبيه به مناره يا شبيه نشانههاى فرسنگهاى راه كه يادبود يامقصودهاى خاص را سازند . . . . لغت نامه .
( 5 ) - كافى 4 / 195 بابعلة ح 1 ؛ التهذيب 5 / 448 ب 26 ح 208 ؛ وسايل 13 / 221 ب 13 ح 17601 ؛ بحار 11 / 213 ب 4 ح 23 و 96 / 72 ب 7 ح 2 ؛ عللالشرائع 2 / 420 ب 159 ح 1 و 2 / 422 ب 159 ح 4 ؛ عيوناخبارالرضا عليه السلام 1 / 284 ب 28 ح 31 ؛ قربالاسناد / 159 ؛ قصصجزائرى / 50 ف 3 .