نهم آنكه [ در وقت سفر ] خوش خلق و گشادهرو و شيرين كلام باشد ، و مدارا و رفتار را با اهل قافله و رفقا و جَمّال « 1 » و سايرين پيشهء خود قرار دهد ، و به هر چيز مختصرى به مقام ايرادگيرى و مؤاخذه نيايد ، و متحمّل زحمات رفقا باشد ؛ از هر جهت چابكى كرده كار خود را پيش ببرد ، و كَلِّ « 2 » ديگران نباشد ، و از لغو گفتن و خروج از طاعت و جِدال « 3 » و خصومت پرهيز كرده ، خود را نگاه دارد ، چنانچه [ خداوند ] در كلام مجيدى مىفرمايد : ى فَلا رَفَثَ وَ لافُسُوقَ وَ لاجِدالَ فِى الْحَجِّى « 4 » ، و تمامى اين صفات مذمومه ، منافى است و ضدّ است با غرض شارع از حجّ ، و مشغول كننده است انسان را از اعمال خير . . . .
دهم آنكه ژوليده و متواضع و مُنكسِر « 5 » باشد ، و خود را در راه زينت ندهد و ميل به اسبابى كه باعث فخر و خودنمايى است ننمايد ، و اگر تواند پياده رود ، خصوصاً در مشاعر معظّمه يعنى از مكّه به من و مشعر و عرفات ، به شرط آنكه مقصود او از پياده رفتن صرفه « 6 » اخراجات « 7 » نباشد بلكه غرضش زحمت و مشقّت در راه خدا باشد ، و اگر مقصود صرفهاى باشد و وسعت هم داشته باشد ، سوارى بهتر است ، و همچنين از براى كسى كه پيادهروى باعث ضعف از عبادت و دعا شود سوارى بهتر است .
يازدهم آنكه مُرافَقت « 8 » بكند با مركب و دابّهء « 9 » خود ، و زياده از تحمّل آن حيوان صامت بار نكند ، بلكه اهل معنى در بالاى دابّه نمىخوابند مگر يك خواب سبك و كمى ، و سنّت است كه صبح شام پايين آمده قدرى آن حيوان را راحت بكند ، و در هر حالت ملاحظهء آن حيوان كرده ، رحم او بكند در اكل و شربش تا اينكه به جهت ظلم بر آن
هامش
( 1 ) - جَمّال : شتروان ، اشتربان ، ساربان . لغت نامه .
( 2 ) - كَلّ : مرد گرانجان بىخير ، ثقل و گرانى . لغت نامه .
( 3 ) - جِدال : خصومت كردن با كسى . لغت نامه .
( 4 ) - بقره / 196 .
( 5 ) - مُنْكَسِر : شكسته و قابل شكستن و شكننده . لغت نامه .
( 6 ) - صَرفَة : : بخل و تنگى در خرج . لغت نامه .
( 7 ) - اخْراجات : جمع اخْراج ، وجه معاش . لغت نامه .
( 8 ) - مُرافَقَت : همراهى و رفاقت كردن . لغت نامه .
( 9 ) - دابَّة : هر حيوان كه بر زمين راه رود و غالب اطلاق آن بر چهارپايه شود كه به آن سوار شوند يا بار كشند . لغت نامه .