عصبا و عصابا ( از باب ضرب ) : اخذ كرد و بپنجه گرفت آن چيز را . مر . عصب .
عصاب
(
os b
) ا . ع . شاهتره .
عصاب
(
ass b
) ص . ع . بسيار ريسنده .
عصاب
(
ass b
) ا . ع . ريسمان فروش .
عصابة
(
es bat
) ا . ع . نوعى از ابر سرخ كه در خشكسال پديد آيد . و آنچه بدان بسته شود . و دستار و عمامه و سربند . و گروه از مردمان و از اسبان و از مرغان و يا از ده تا چهل . ج : عصائب .
عصابه
(
es be
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرقهاى كه بر پيشانى بندند .
عصاة
(
as t
) ا . ع . عصا و چوبدستى .
و عصاة الجن : نام گياهى در شام .
عصاة
(
os t
) ع . ج . عاصى . و ج .
عصى .
عصاثج
(
os sej
) ا . ع . سحت و درشت .
و ستبر فربه .
عصار
(
es r
) ا . ع . گرد و غبار بسيار .
و گند . و تيز بىصدا و بدبو . و نام روستائى در يمن . و جاء على عصار من الدهر :
آمد وقتى .
عصار
(
os r
) ا . ع . آنچه بفشردن برآيد مانند آب و مايع و جز آن .
عصار
(
ass r
) ص . ع . شپلندهء انگور و جز آن .
عصار
(
ass r
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روغنگر و كسى كه از بذورات مانند كرچك و كنجد و جز آن روغن گيرد .
عصارة
(
os rat
) ا . ع . آنچه بفشردن برآيد مانند آب و مايع و جز آن . و آنچه پس از فشاردن از ثفل باقى ماند . و رجل كريم العصارة : مرد سخى در وقت سؤال .
عصاره
(
os re
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مايعى كه پس از فشاردن از چيزى خارج گردد .
عصارى
(
ass ri
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روغنگرى . و شغل روغنگرى . و دكان عصارى : دكانى كه در آن روغن مىگيرند و مىفروشند .
عصاعص
(
as 'es
) ا . ع . ج . عصعص .
عصافة
(
os fat
) ا . ع . آنچه از برگ و كاه از خوشه برافتد .
عصافير
(
as fir
) ا . ع . يك نوع درختى .
و عصافير القتب : ميخهاى پالان شتر . و عصافير المنذر : شتران نيكو و نجيب كه مر پادشاهان را بود . و نقت عصافير بطنه يعنى گرسنه گرديد . و لسان العصافير :
درخت زبان گنجشك .
عصافير
(
as fir
) ع . ج . عصفور .
عصافيرى
(
as firiyy
) ا . ع . قسمى از زيتون .
عصاقياء
(
as qiy '
) و عصاقية (
as qiyat
) ا . ع . فرياد و شور و خروش .
عصاقيل
(
as qil
) ا . ع . گرد بادها .
عصاقيل
(
as qil
) ا . ع . ج . عصقول .
عصال
(
es l
) ص . ع . ج . عصل .
عصال
(
es l
) ا و ص . ع . كج . و تير كج .
عصال
(
ass l
) ص . ع . بغايت و بسيار خمنده و كجكننده .
عصام
(
as m
) ا . ع . حلقهاى كه در گردن سگ باشد . ج : اعصام .
عصام
(
es m
) ا . ع . بند مشك و دوالى كه بدان مشك را بردارند . و سرمه . و جاى باريك يك طرف دنب . ج : اعصمة . و رسن محمل كه بر سينهبند و تنگ شتر بندند تا سپس نرود . و رسن دلو و مشك و آب دستدان كه بدان آنها را بردارند . و دستهء آوند كه بدان آويخته شود . ج : اعصمة و عصم . و زره نرم و تابان و در اين معنى اخير واحد و جمع در وى يكسان است . و معصم و موضع دستبند از ساعد . و نيز عصام . ج : عصام ( على لفظ واحدة ) . و نيز عصام : نام حاجب نعمان ابن منذر . و منه المثل : ما وراءك يا عصام و اين مثل را در استخبار از چيزى گويند و گفتهاند روزى نابغهء شاعر رفت بعيادت نعمان ، عصام كه حاجب وى بود نابغه را مانع از دحول شد نابغه احوال پرسى كرد عصام گفت :
ما وراءك . اگر وراء بمعنى خلف باشد يكون المعنى : حاله مثل ما بعد رؤيتك اياه و اگر بمعنى امام بود كان المعنى : حاله كما رايته قبل . و پس از آن نابغه قصيدهاى گفت و در آن قصيده مىگويد : « فانى لا الومك فى دخول و لكن ما وراءك يا عصام » يعنى ملامت مىكنم تو را بقول تو : ما وراءك و اين منزلت براى تو حاصل شده است از ملازمت نعمان نه از خودت و از پدرانت . بارى در اين صورت اين مثل را براى كسى گويند كه مرا او را مجد و حسب و منزلتى از خود نباشد . و ممكن است ما وراءك قول نعمان باشد كه بنابغه گفت وقتى كه بر آن داخل شد و در اين صورت در استخبار گفته مىشود . ايضا المثل : كن عصاميا و لا تكن عظاميا يعنى بايد تو داراى مجد و حسب و سيادت باشى نه آنكه بعظام پوسيدهء آبا و اجداد خود مفاخره نمائى .
عصامير
(
as mir
) ع . ج . عصمور .
عصاول
(
as val
) ا . پ . قاصد پادشاهى و دولتى .
عصاويد
(
as vid
) ا . ع . تشنگان . و ابر ستبر تاريك درهم پيوسته . و شتران درهم افتاده . و تاريكى بسيار و تو بر تو . و عصاويد الكلام : سخنهاى درهم پيچيده .
عصاويد
(
as vid
) ا و ص . ع . ج . عصواد .
و ج . عصواد و عصواد .
عصاويد
(
as vid
) ص . ع . قوم