و در تعجب بدون قسم خواه بطور ندا باشد مانند : يا للماء و يا للشعب در وقتى گويند كه از كثرت آنها تعجب كنند . و يا در غير ندا مانند لله دره . و در تعديه مانند :
ما اضرب زيدا لعمرو و ما احبه لبكر . و در توكيد و آن را لام زائده نيز گويند مانند : يريد الله ليبين لكم . و نيز :
و امرنا لنسلم لرب العالمين . و قسم ديگر از لام لام امر است و اين لام چون در اول كلمه باشد و بدان ابتدا كنند مكسور خواهد بود ولى اگر يكى از حروف عاطفه بر وى مقدم باشد كسر و تسكين هر دو جايز است مانند : و ليحكم اهل الانجيل .
لا
(
l
) ا و ص . پ . لاف زنان و فخر كنان . و لاف و گزاف و هرزهگوئى و پرگوئى .
و تو و تا و ته . و مقراض . و دولا : دو تا و مضاعف و داراى دو ته . و يك لا : داراى يك تا .
لا
(
l
) پ . كلمهء نفى مأخوذ از تازى بمعنى نا و نه .
لا
(
l
) ع . يكى از حروف است و در سه وجه استعمال مىشود : اول لاى نافيه بمعنى نه و آن بر چند قسم است : يكى آنكه به عمل ان (
enna
) عمل كند يعنى نصب اسم دهد و رفع خبر مانند : لا صاحب جود ممقوت .
ديگرى آنكه مانند ليس عمل كند و آن را لاى مشبههء بليس نيز گويند مانند : من صدعن نيرانها . فانا بن قيس لا براح . و اين قسم از لا داخل مىشود بر جملهء اسميه و عمل نمىكند مگر در نكره مانند : لا رجل افضل منك . و از همين قبيل است لائى كه داخل مىشود بر مضارع مثل : لا يضرب و لا يفعل و لا يكون . سيومى لاى عاطفه و اين قسم در سه جا استعمال مىشود : يكى آنكه اثبات بر آن مقدم باشد مانند : جاء زيد لا عمرو .
و يا امر باشد مانند : اضرب زيدا لا عمروا . و يا ندا باشد مثل : يا ابن اخى لابن عمى . ديگرى آنكه مقترن به حرف عاطفه نباشد و در مثل : جاءنى زيد لا بل عمرو حرف عاطفه بل مىباشد و لا رد است بر ما قبل خود و در مثل : ما جاءنى زيد و لا عمرو : حرف عاطفه واو است . و لا تاكيد در نفى مىباشد . سيومى آنكه با معاطف خود متغاير باشد پس جايز نيست آنكه بگويند :
جاءنى رجل لا زيد . به جهت آنكه اسم رجل بر زيد نيز اطلاق مىشود بخلاف جاءنى رجل لا امراة . چهارمى آنكه جواب مناقض باشد مر نعم را مانند آنكه چون به كسى بگويند : اجاءك زيد ؟ مىگويد لا .
پنجمى لاى نافيهاى كه در غير اين مواقع باشد پس اگر ما بعد آن جملهء اسميه باشد خواه معرفه و يا نكره و عمل نكند در آن و يا فعل ماضى بود لفظا و يا تقديرا لازم است تكرار لا مثال جملهء اسميه معرفه : قوله تعالى :
لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
. و مثال نكره : لا فيها غول و لا هم عنها ينزفون و لا لغو فيها و لا تاثيم . و مثال فعل ماضى :
فلا صدق و لا صلى . و نيز لازم است تكرار لا وقتى كه داخل شود بر مفرد خواه خبر باشد و يا صفت و يا حال مانند : زيد لا شاعر و لا كاتب . و جاء زيد لا ضاحكا و لا راكبا . و مانند : انها بقرة لا فارض و لا بكر و ظل من يحموم و لا بارد و لا كريم و فاكهة كثيرة لا مقطوعة و لا ممنوعة . و نيز از اقسام لاى نافيه مىدانند لاى معترضهء ما بين جار و مجرور را مانند : جئت بلا زاد و غضب من لا شىء . وجه دويم از لالائى است كه موضوع است مر طلب ترك را و مختص بدخول بر مضارع و مقتضى جزم و استقبال وى مىباشد مانند قوله تعالى :
لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ
. و قوله :
لا يَتَّخِذِ - الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ
. وجه سيوم از لا لاى زائده است كه داخل بر كلام مىشود جهت توكيد آن مانند : قوله تعالى :
ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا أَلَّا تَتَّبِعَنِ
.
و قوله :
ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ
. و قوله :
لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ
. و گاه بر لاى زائده تا را مىافزايند و لات مىگويند . و قولهم :
امالى تفعل كذا ( بالا مالة ) ، اصله ان لا و معناه ان لا يمكن ذلك الامر فافعل كذا . و در چند لا كه در تنزيل وارد شده اختلاف كردهاند بعضى زائده دانستهاند و بعضى نافيه ، يكى از آنها قوله تعالى :
لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ
. ديگرى قوله تعالى :
قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً
و اين لا را بعضى زائده و بعضى ناهيه و بعضى نافيه گفتهاند .
سيوم قوله تعالى :
وَ ما يُشْعِرُكُمْ أَنَّها إِذا جاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ
. چهارم قوله تعالى :
وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ
. پنجم قوله تعالى :
ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِباداً لِي مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِما كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتابَ وَ بِما كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ وَ لا يَأْمُرَكُمْ أَنْ تَتَّخِذُوا الْمَلائِكَةَ وَ النَّبِيِّينَ أَرْباباً
.
لاء
(
la'e
) ( اللاء با حرف تعريف ) ع .
ج . التى .
لآء
(
la ' ' '
) ا . ع . تاجر مرواريد .
لاابالى
(
l - ob li
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - بىترس و بىباك و بىپروا و بىاعتنا . و ولخرج و مسرف . و گستاخ و بىادب .