قىء
(
qay '
) ا . ع . قى و هراش و بيرون اندازى از حلق آنچه را كه شخص خورده است از مأكول و مشروب .
قىء
(
qay '
) م . ع . قاء قيأ ( از باب ضرب ) : برانداخت از گلو . و ثوب يقىء الصبغ : جامهء سير رنگ .
قياء
(
qoy '
) ا . ع . قى . و داروى قىآور .
قياتة
(
qiy tat
) م . ع . قات قوتا و قوتا و قياتة . مر . قوت (
qavt
) و (
qut
) .
قياد
(
qiy d
) ا . ع . مهار و لگام و جز آن كه بدان حيوانى را كشند . و طاعت و اذعان .
قياد
(
qiy d
) و قيادة
(
qiy dat
) م .
ع . قاد قودا و قيادا و قيادة . مر .
قود
(
qavd
) . و قاد للامير الجيش قيادة : كشيد امير لشكر را و منقاد كرد آن را .
قيادت
(
qiy dat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قرمساقى و دلالى و جاكشى .
قياديد
(
qay did
) ع . ج . قيدود .
(
qaydud
) .
قيار
(
qayy r
) ا . ع . قير فروش . و داراى قير .
قىآرنده
(
qay - rande
) ا . پ .
مقيى و هر چيزى كه قى آورد و اكماك .
قياس
(
qiy s
) ا . ع . اندازه . ج :
اقيسة .
قياس
(
qiy s
) ع . ج . قوس (
qavs
) .
قياس
(
qiy s
) م . ع . قاس قوسا و قياسا . مر . قوس (
qavs
) . و قايس مقايسة و قياسا . مر . مقايسة . و قاس قيسا و قياسا . مر . قيس . (
qays
) .
قياس
(
qay s
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اندازه . و اندازهء ميان دو چيز . و برابر گردانيدگى در فكر يكى را با ديگرى در حكم و وهم و فكر و انديشه و راى . و برهان و حجت و دليل . و گمان و تصور . و قصد و اراده .
و تخمين و خيال و پندار . و باصطلاح منطق :
قولى را گويند مركب از دو جمله كه از وى نتيجه لازم آيد و آن را بر دو قسم دانند :
اقترانى و استثنائى . قياس اقترانى :
آنكه در وى نتيجه بالفعل مذكور نباشد بلكه بالقوه بود يعنى مادهء نتيجه در صغرا و كبرا موجود باشد مگر در ترتيب اجزاى آن موجود نباشد مانند : « العالم متغير و كل متغير حادث » پس نتيجهء وى « العالم حادث » باشد . و قياس استثنائى : آنكه در وى عين نتيجه يا نقيض آب بالفعل مذكور باشد چنان كه گويند : « ان كانت - الشمس طالعة فالنهار موجود لكن الشمس طالعة » پس نتيجهء وى « النهار موجود » باشد كه عين نتيجه است و اگر گويند : « ان كانت الشمس طالعة فالنهار موجود لكن النهار ليس بموجود » نتيجهء وى « الشمس ليست بطالعة » باشد كه نقيض نتيجه است .
و بىقياس : بىاندازه و بىپايان و بيكران و بىحد و بىشمار . و خلاف قياس :
بىترتيب و بىقاعده و خلاف عادت . و على القياس و يا مطابق قياس :
با قاعده و مطابق ترتيب و مطابق نظم . و على غير القياس : بدون قاعده و بدون نظم و ترتيب .
و قياس كردن : اندازه كردن . و پنداشتن و تصور كردن و گمان بردن و خيال كردن .
قياس
(
qayy s
) ا . ع . اسب تازنده .
قياسا
(
qiy san
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - تخمينا و بطور تخمين و حدس و با مناسبت .
قياسر
(
qay ser
) و قياسرة
(
qay serat
) ع . ج . قيسرى (
qaysariyy
) .
قياسى
(
qiy si
) ص . پ . منسوب بقياس و با مناسبت و با مشابهت و با نظم و ترتيب . و و همى . و محتمل و ممكن . و غير قياسى :
بىنظم و ترتيب . و بىقاعده و خلاف قاعده و بىنظام .
قياصة
(
qayy sat
) ص . ع . بئر قياصة الجول : چاه كناره فرو دريده كه گرداگرد اندرون آن ويران شده باشد .
قياصرة
(
qay serat
) ع . ج . قيصر (
qaysar
) .
قياصره
(
qiy sere
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گروهى از پادشاهان روم .
قياض
(
qiy z
) ا . ع . برابر و مساوى .
يق : هذا قياض له .
قياظ
(
qiy z
) م . ع . قائظ مقايظة و قياظا و قيوظا . مر . مقايظة .
قياع
(
qiy '
) م . ع . قاع قوعا و قياعا . مر . قوع (
qav '
) .
قيافة
(
qiy fat
) ا . ع . حرفه و پيشهء كسى كه داناى علم پىشناسى بود و بشناسد آثار را .
قيافه
(
qiy fe
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نمايش سيما و صورت . و نمايش . و چهره .
و مانندگى . و تمثيل . و مشابهت . و تقليد و رفتار و روش و طور و طريقه و شكل و رسم و عادت و لباس و رفتار .
قياق
(
qiy q
) ع . ج . قيقاءة (
qiq 'at
) .
قياق
(
qiy q
) و (
qoy q
) ا . ع . دراز قامت .
قياقى
(
qay qi
) ع . ج . قيقاءة (
qiq 'at
) .
قيال
(
qoyy l
) ع . ج . قائل .
قيالة
(
qiy lat
) ا . ع . نيم روز .
قيام
(
qiy m
) م . ع . قام قوما و قومة و قياما و قامة . مر . قامة (
q mat
) .
قيام
(
qiy m
) ا . ع . قوام و هر آنچه بدان چيزى قائم باشد و مايهء درستى و آراستگى آن گردد . و فلان قوام اهله و قيامهم :
فلان كسى است كه آراسته مىكند كارهاى اهل خود را . قوله تعالى :
وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ