عتر
(
atr
) و (
etr
) ا . ع . ذكر و كبر و نره .
عتر
(
etr
) ا . ع . اصل . و بت . و ذبيحه و گوسپندى كه در جاهليت در ماه رجب جهة خدايان خود مىكشتند . و دستهء بيل و جز آن .
و چوب پهن كه بربيل آهن دوزند و در وقت زمين كندن پاى به روى نهند . و هذيان و بيهودهگوئى . و نام گياهى كه پراكنده رويد .
و نام درختى خرد . المثل : عادت بعترها ، دربارهء شخصى گويند كه بسوى خلق قديم خود باز گردد .
عتر
(
atar
) ا . ع . سختى . و توانائى . و از اعلام است .
عتر
(
otor
) ع . ج . عاتر . و ج . عتور .
عتران
(
atar n
) م . ع . عتر عترا و عترانا . مر . عتر .
عترب
(
otrob
) ا . ع . تتم و سماق .
عترة
(
etrat
) ا . ع . گردنبندى كه از مشك و عنبر و جز آن معجون كرده سازند .
و نسل مرد و فرزندان وى و عشيره و اخص اقارب و اهل بيت نزديك وى . و اعقاب مرد كه از صلب وى باشند . و تيزى دندان و باريكى و با صفائى و آب دارى آن . و آب دهن خوش .
و پارهاى از مشك خالص . و گياهى كه بر دم سوراخ سوسمار مىرويد و چون سوسمار بيرون آيد خود را بر آن مىمالد و بدين جهت آن گياه نه نمو مىكند و نه بزرگ مىگردد و از اينجاست اين مثل كه دربارهء شخص ذليل گويند : اذل من عترة الضب . و نيز عترة : بن درخت بريده شده كه باز روئيده باشد . و گياهى مانند مرز نجوش كه پراكنده رويد . و خيار كبر .
و درختى پرشير به قدر قامت انسان . و ذكر و نره . و باد . و شهر . و عترة النبى صلى اللّه عليه و آله : اهل بيت آن حضرت و روى انهم اصحاب العباء .
عترت
(
etrat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خويشان و نزديكان . و فرزندان .
عترس
(
atras
) و (
atarras
) ا . ع .
استوار خلقت گرد اندام تندار تنومند ستبر بندهاى اعضا از مردم . و ستبر و بزرگ سينهء از ستور . و شير بيشه . و خروس .
عترسان
(
otros n
) ا . ع . شير بيشه .
و خروس .
عترسة
(
atrasat
) ا . ع . گرفت سخت و درشت .
عترسة
(
atrasat
) م . ع . عترس عترسة :
سخت گرفت و ستم نمود و درشتى كرد .
عترفان
(
otrof n
) ا . ع . خروس . و مزبلهء خروس . و گياهى پهن كه در بهار رويد .
عترفة
(
atrafat
) ا . ع . سختى و شدت .
عتروف
(
otruf
) ا . ع . پليد بدكار . و بىباك دلاور كارگزار ستمكار درشت و سخت از مردم . و استوار اندام از شتر .
عتريس
(
etris
) ا . ع . جبار و سختگير .
و خشمناك . و غول نر . و بلا و سختى .
عتريف
(
etrif
) ا . ع . عتروف . و نام آبى .
عتريفة
(
etrifat
) ا . ع . ماده شتر استوار و توانا و كمشير و گرامى ذات بىباك .
عتش
(
atc
) م . ع . عتشه عتشا ( از باب ضرب ) : خم دار و دو تا كرد او را .
عتص
(
ats
) م . ع . فعل آن نيامده ولى بمعنى اعتياص است كه دشوار شدن باشد .
عتعت
(
at'at
) و (
ot'ot
) ا . ع . بزغالهء نر و سخت توانا . و مرد دراز تمام خلقت و يا دراز مضطرب .
عتعتة
(
at'atat
) ا . ع . ديوانگى .
عتعتة
(
at'atat
) م . ع . خواندن بز و بزغاله را بلفظ عتعت .
عتف
(
atf
) م . ع . عتف الشعر عتفا ( از باب ضرب ) : بركند موى را .
عتف
(
etf
) ا . ع . پارهاى از شب . يق :
مضى عتف من الليل : قدرى از شب گذشت .
عتق
(
atq
) ص . ع . خمر عتق : مى كهنه و نيكو .
عتق
(
atq
) م . ع . عتق العبد عتقا و عتاقا و عتاقة ( از باب ضرب ) : آزاد گرديد آن بنده . و عتقت الجارية : جوان گرديد آن دختر . و عتق الرجل : گرامى شد آن مرد . و عتق فلان بعد استعلاج ( از باب ضرب و كرم ) : نيك و تازه گرديد بشرهء فلان پس از درشتى . و عتقت اليمين عليه : واجب شد سوگند بر وى . و عتقت الخمر : كهنه گرديد آن مى و نيكو شد . و عتق الشيىء عتقا و عتقا و عتاقة ( از باب ضرب و كرم و نصر ) : ديرينه گرديد آن چيز و نيكو گشت . و عتقت فرس فلان :
درگذشت اسب فلان از ديگر اسبان . و عتقه بفيه عتقا ( از باب نصر ) : گزيد آن را . و عتق المال : نيكو گرديد آن مال . و عتق المال : نيكو كرد آن مال را ( لازم و متعدى ) .
عتق
(
etq
) ا . ع . جوانمردى و مردمى .
و جمال . و شرف و بزرگى . و آزادى . و آزاد مردى . و ما ابين العتق فى وجه فلان :
چه ظاهر است نجابت و كرم و بزرگى در روى فلان . و نيز عتق : صلاح مال .
عتق
(
etq
) م . ع . عتقت فرس فلان عتقا ( از باب ضرب ) : پيشى گرفت اسب فلان و نجابت يافت . و عتق عتقا و عتقا و عتاقة . مر . عتق .
عتق
(
etq
) و (
otq
) ا . ع . كهنگى و قدمت و مخصوص است بچيزهاى بيروح مانند مى و خرما و قدم هم در چيزهاى بيروح و هم در حيوان گويند .
عتق
(
otq
) ع . ج . عاتق .
عتق
(
otoq
) ع . ج . عتيق .