تازى - ژرف و دورتك و دارى عمق و بىتك .
عميقة
(
amiqat
) ص . ع . مؤنث عميق يعنى دورتك و دراز . ج : عمق و عماق و عمائق .
و بئر عميقة : چاه دورتك . و بئار عمق : چاههاى دورتك .
عميل
(
amil
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عامل و كارگزار . و تحصيلدار .
عميم
(
amim
) ص . ع . هر چه فراهم آيد و بسيار گردد . و همه و تمام . ج : عمم .
عميم
(
amim
) ا . ع . خشك از گياه بهمى .
و علف خشك شده . و مرد صميم و خالص .
يقال : هو من عميمهم اى من صميمهم .
عميم
(
amim
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز كه شامل همه گردد و عام باشد و همه را فراگيرد . و لطف عميم :
مهربانى كه نسبت به همه چيز عام باشد . و عميم الاحسان : نيكوئى كه شامل همه چيز گردد . و عميم النفع : سود و فايدهاى كه عام بود .
عميمة
(
amimat
) ص . ع . جارية عميمة : دخترك تام الخلقهء بلند قامت . و نخلة عميمة : خرمابن دراز . ج : عم .
عميميرتان
(
omaymirat ne
) ا . ع .
بصيغهء تثنيه : دو استخوان بن زبان . مر .
عمرتان .
عمينة
(
aminat
) ا . ع . زمين نرم و سهل .
عميون
(
amiyyuna
) ع . ج . عمى .
عميهى
(
ommayh
) ا . ع . ذهبت ابله العميهى : دانسته نمىشود كه كجا رفتند شتران او .
عن
(
an
) ع . حرف جار بمعنى از كه كلمهء ما بعد خود را جر مىدهد و داراى ده معنى مىباشد :
اول تجاوز ، مانند : سافرت عن البلد :
از شهر مسافرت كردم . دويم بدل ، قوله تعالى :
وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً
. سيوم استعلاء ، قوله تعالى :
فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ
. چهارم تعليل ، قوله تعالى :
وَ ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ
. و قوله :
وَ ما نَحْنُ بِتارِكِي آلِهَتِنا عَنْ قَوْلِكَ
. پنجم مرادف با بعد ، قوله تعالى :
عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نادِمِينَ
. و قوله :
يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ
. ششم ظرفيت مانند :
و لا تك عن حمل الرباعة و اينا .
هفتم مرادف من ، قوله تعالى :
وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ
. هشتم مرادف با باء ، قوله تعالى :
وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى
. نهم استعانت ، مانند : رميت عن القوس .
دهم زائده بعوض عن محذوف ، مانند :
أ تجزع عن نفس اتاها حمامها فهلا التى عن بين جنبيك تدفع ؟
كه كلمهء عن را از اول موصول حذف كرده و پس از آن بطور زائده در آورده اراد فهلا تدفع عن التى بين جنبيك .
عن
(
an
) ع . حرف مصدرى بمعنى اينكه چنان كه در محاورات بنى تميم است كه بجاى اعجبنى ان تفعل عن تفعل گويند و اين را عنعنة تميم نامند .
عن
(
an
) ا . ع . بمعنى جانب ، مانند : و لقد ارانى للرماح دريئة من عن يمينى تارة و امامى . و مانند : قعدت عن يمينه . و مانند : على عن يمينى مرت الطير سخا .
عن
(
anna
) ع . لغتى است در عل بمعنى مگر و كاش .
عن
(
ann
) م . ع . عن اللجام عنا ( از باب نصر ) : عنان ساخت براى لگام . و عن الفرس : باز داشت آن اسب را بعنان .
و نيز عنان ساخت براى آن اسب . و عنه :
باز داشت آن را در حظيره . و عننت الكتاب لكذا : عرضه كردم آن كتاب را بر او و منصرف كردم وى را بسوى آن . و عن عن امراته ( مجهولا ) : قاضى بر وى حكم بنامردى و عنن نمود . و يا بافسون و سحر از زن خود باز داشته شد . و عن الكتاب : سر نامهء كتاب نوشت . و عن عن الشيىء عنا و عننا و عنونا ( از باب ضرب و نصر ) :
پيش آمد . و پيش گرفت . و ظاهر گرديد .
عن
(
anna
) ع . حرف مصدرى بمعنى اينكه در محاورات بنى تميم بجاى ان استعمال مىشود چنان كه بجاى اشهد ان محمدا رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله گويند عن محمدا .
عنا
(
an
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زحمت و رنج و مشقت . و مقر عنا : محل اندوه و ملالت .
عنا
(
an
) م . ع . عنى عنا ( از باب سمع ) : بندى و اسير گرديد .
عنا
(
en
) ا . ع . جانب و ناحيه . ج : اعناء .
عنا
(
ann
) ع . مخفف عن نا يعنى از ما .
عناء
(
an '
) ا . ع . رنج و مشقت . و بطور مبالغه گويند : عناء عان و عناء معن .
و نيز عناء . خضوع و فروتنى .
عناء
(
an '
) م . ع . عنى عناء ( از باب سمع ) : رنج كشيد و رنج و مشقت بوى رسيد . و عنا عنوا و عناء . مر . عنو .
عناء
(
en '
) م . ع . معاناة و منازعت كردن با كسى . و ملابسه نمودن . و رنجانيدن . و رنج كشيدن .
عناب
(
on b
) ا . ع . مرد كلان بينى . و فيخ ماده كه بتازى عفل گويند . و آنچه را كه در عمل ختان از زن بريده مىشود و تلاق .
و كوه خرد سياه . و كوه بزرگ گرد . و بستگى فرج . و نام كوهى در راه مكه . و نام وادى . و نام اسبى .