علت
(
ellat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جهة و سبب و بايگرو رون و كيود و كيوده و هر چيزى كه آن را براى حصول امرى وسيله كنند .
و بيمارى . و ناتوانى و سستى . و آفت و آسيب .
و سرگذشت . و اتفاق . و عيب . و مكر و حيله . و عذر و بهانه . و علت اولى : عقل اول . و علت پشت : بيمارى ابنه . و علت تامه : سبب كامل . و علت صورى :
شكل و صورتى كه صانع چيزى را بدان تركيب مىسازد مانند صورت تخت . و علت غائى :
آن چيزى كه غرض و مقصود صانع است از صنعت خود مانند جلوس بر تخت . و علت فاعلى : خود صانع را گويند مانند نجار در صنعت ساختن تخت . و علت مادى :
آن مادهاى كه صنعت صانع بر آن تعلق مىگيرد مانند چوب در ساختن تخت . و علت قمى :
و با و طاعون . و علت ابنه . و هر چيز لا ينحل .
و علت مشايخ : خارشى كه در مقعد بروز كند . و بيمارى ابنه . و به علت : از براى و بسبب و بجهة . و از بابت و از بهر و بهر . و بىعلت : بىجهت و بىسبب و بىمرض .
علت دانه
(
ellat - d ne
) ا . پ . آبلهء خرد .
علث
(
als
) ا . ع . نام دهى در مشرق دجله .
علت
(
als
) م . ع . علث الزند علثا ( از باب ضرب ) : آتش نداد آتش زنه . و علث البر بالشعير : آميخت گندم را با جو . و علث الحديث : مخلوط كرد حديث را و علث السقاء بالارطى :
پيراست مشك را بگياه ارطى . و نيز علث :
گرد كردن و جمع نمودن .
علث
(
els
) ا . پ . نوعى از كاسنى صحرائى كه داراى صمغى است مانند مصطكى .
علث
(
els
) ا . ع . آنچه بر غير عادت و اختيار خورده شود . و پارهء آميخته از چوب آتش زنه . و گياه خشك . ج : اعلاث .
علث
(
alas
) ا . ع . سختى كارزار و ملازمت بر آن .
علث
(
alas
) م . ع . علث علثا ( از باب سمع ) : سخت شد جنگ و هميشه در جنگ بود .
علث
(
ales
) ص . ع . سخت جنگ و شديد القتال .
علث
(
ales
) ا . ع . آنكه به غير پدر خود منسوب باشد . و لازم گيرندهء كسى را براى حق خود .
علثة
(
olsat
) ا . ع . قوت روزگذار و قوت لا يموت . و چيز كم .
علج
(
alj
) م . ع . علجته علجا ( از باب نصر ) : چيره شدم بر وى در نبرد معالجة . و علجت الناقة : پريشان و مضطرب گرديد ماده شتر .
علج
(
elj
) ا . ع . خر . و خر وحشى فربه و توانا .
و نان گردهء درشت كرانه . و غير عربى كه هيچ دين نداشته باشد . و كافر و بيدين خواه عربى باشد و يا جز آن . ج : علوج و اعلاج و معلوجاء و معلوجى و علجة و علجة . و مرد درشت .
علج
(
elj
) ص . ع . هو علج مال :
اوقيم شتران و نيكو دارنده آنهاست .
علج
(
alaj
) ا . ع . خرمابنان ريزه .
علج
(
alej
) و (
olaj
) و (
ollaj
) ص . ع .
رجل علج : مرد سخت و درشت و افگنده و نيكو درستكنندهء كارها . و كذلك رجل علج و رجل علج .
علجان
(
olj n
) ا . ع . درختان خاردار .
و پارهاى از اقسام عضاه .
علجان
(
alaj n
) ا . ع . پريشانى و اضطراب ماده شتر . و گياهى و درختى كه بدان مسواك سازند . و نام موضعى .
علجان
(
alaj n
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - يك نوع گياهى كه بدان دست شويند و كاه مكه نيز گويند .
علجانة
(
alaj nat
) ا . ع . خاكى كه باد در بن درخت گرد آرد . و نام موضعى .
علجة
(
elajat
) و (
alajat
) ع . ج . علج .
علجم
(
aljam
) ص . ع . دراز بالا .
علجن
(
aljan
) ص . ع . ماده شتر پرگوشت و لا يوصف به البعير . وزن شوخ و بىباك .
علجوم
(
oljum
) ا . ع . باغ بسيار درخت .
و باغى كه خرما بن زياد داشته باشد . و تاريكى شب . و موج دريا . و آب بسيار . و غوك نر . و كنه . و آهوى گندمگون . و شتر مرغ نر . و بط نر . و تكه . و بز كوهى . و گاو نر كلانسال . و شتر سخت و توانا . و شتر برگزيده . و نام مرغى سپيد . ج : علاجيم .
علجون
(
oljun
) ص . ع . ناقة علجون :
شتر مادهء سخت و توانا .
علىحده
(
al - hadde
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - علىحده و جداگانه .
علد
(
ald
) ا . ع . پى گردن .
علد
(
ald
) ص . ع . شيئ علد : چيز سخت .
علد
(
ald
) م . ع . علد الشيئ علدا ( از باب سمع ) : سخت و صلب گشت آن چيز .
علذمى
(
alzamiyy
) ا . ع . حريص و عبد البطن كه هر چه يابد خورد .
علز
(
alaz
) م . ع . علز المريض علزا ( از باب سمع ) : بىآرام گرديد آن مريض و سبكى و تفتگى و قلق از وى پديد آمد و خروش كرد و جزع و فرياد نمود . و كذا علز الاسير و الحريص و المحتضر .
علز
(
alez
) ص . ع . دردناك بىآرام كه خواب نكند . يق : بات فلان علزا .
علس
(
als
) ا . ع . خوردنى و آشاميدنى .
علس
(
als
) م . ع . علس علسا ( از