الدواهى عقفرة : بر خاك افگند آن را بلا و هلاك كرد . و كذا عقفرت عليه الدواهى .
عقفسة
(
qfasat
) م . ع . ما عقفسه :
چه چيز است كه بدخوى كرد او را سپس نيكخوئى .
عقق
(
aqaq
) ا . ع . آزار پدر و مادر . و بار شكم . و نافرمانى . و كفتگى .
عقق
(
aqaq
) م . ع . كفته شدن . و عق عققا و عقاقا و عقوقا . مر عقاق .
عقق
(
eqaq
) ع . ج . عقة .
عقق
(
oqaq
) ا . ع . برقى كه در ميان ابر درخشد . و آزار دهندهء پدر و مادر . و نافرمان .
و روى ان ابا سفيان حين مر يوم احد بحمزة قتيلا قال : ذق عقق يعنى بچش پاداش كردار خود را اى عاق پدر و مادر .
عقق
(
oqoq
) ص . ع . حيوان مادهء باردار .
ج : عقاق .
عقق
(
oqoq
) ع . ج . عقوق .
عققة
(
aqaqat
) ع . ج . عاق .
عقل
(
aql
) ا . ع . خرد و دانش و دريافت .
و دريافت صفات اشيا از حسن و قبح و كمال و نقصان و خير و شر و يا علم بمطلق امور بسبب قوتى كه مميز قبيح است از حسن و يا بسبب معانى و علوم مجتمعهء در ذهن كه بدان اغراض و مصالح انجامپذير است و يا بجهة هيئت نيكو در حركات و كلام كه حاصل است انسان را . و نيز عقل : جوهرى است لطيف و روحانى كه بدان نفس درك مىكند علوم ضروريه و نظريه را و ابتداى بروز آن نور نزديك اختتان كودك است و سپس پيوسته تزايد مىپذيرد تا آنكه هنگام بلوغ كودك بكمال مىرسد . ج :
عقول . و نيز عقل : ديه . و پناه . و قلعه .
و دل . و جاى پناه . و جامهء سرخ كه بر هودج اندازند . و نوعى از نگار جامه . و نام كوهى .
عقل
(
aql
) م . ع . عقل الدواء بطنه عقلا ( از باب ضرب و نصر ) : بند كرد آن دارو شكم او را . و عقل عقلا و معقولا ( از باب ضرب ) : دريافت و دانست . و عقل الشيئ و عنه : فهميد آن چيز را . و عقل البعير : بست وظيف و ساق آن شتر را بهم .
و عقل القتيل : ديه داد آن كشته را . و عقل عنه : ديه و تاوان پذيرفت بر خيانت او و ادا كرد آن را . و عقل له دم فلان :
گذشت از قصاص خون فلان بواسطهء ديه . و عقل الظبى عقلا و عقولا : بر كوه برآمد آن آهو و پناه جست به آن . و عقل الظل :
قائم شد سايه وقت نصف النهار . و عقلت المراة شعرها : شانه كرد آن زن گيسوهاى خود را . و عقل اليه عقلا و عقولا :
پناه جست بوى . و عقل فلانا : ببند شغربية بر زمين افگند فلان را در كشتى . و عقل البعير : خورد آن شتر گياه عاقول را . و نيز عقل : ديه را بر همديگر قسمت نمودن . و باصطلاح عروض : افگندن ياى مفاعيلن .
عقل
(
aql
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرد و دانش و فهم و شعور و دانائى و ادراك و دريافت و هوش و فراست و تدبير و تميز و قوهء مميزه . و ملك و فرشته . و عقل اول : نور آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . و جبرئيل . و روح اعظم .
و عرش . و فلك اول . و عقل بالغ :
شعورى كه هنگام بلوغ در كودك پديد مىآيد .
و عقل فعال : باصطلاح حكمت : جبرئيل .
و عقل دهم از عقول عشره كه فرشتهء دهم باشد .
و عقل مجرد : يكى از عقول عشره . و عقل معاش : تدبير زندگانى . و بىعقل :
ديوانه . و نادان . و خلاف عقل :
بيهوده و بىمعنى و خلاف تدبير .
عقل
(
aqal
) م . ع . عقل عقلا ( از باب سمع ) : عاقل و خردمند گرديد . و نيز عقل :
برتافتگى پاى شتر و برهم خوردن زانوهاى آن .
عقل
(
oqol
) ع . ج . عقال .
عقلا
(
oqal
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمان عاقل و خردمند و هوشيار .
عقلاء
(
aql '
) ص . ع . مؤنث اعقل . يق :
ناقة عقلاء : ماده شتر برتافته پاى .
عقلاء
(
oql '
) ع . ج . عاقل .
عقلانه
(
aql ne
) م ف . پ . از روى عقل و خردمندى و هوشيارى .
عقلة
(
oqlat
) ا . ع . شكلى از اشكال رمل بدين صورت : . و بندى از بندهاى كشتى .
يق : لفلان عقلة يعتقل بها الناس :
فلان داراى بندى است كه در كشتى بدان مردمان را بر زمين مىزند . و به عقلة من السحر :
او جادو گراست .
عقل رفتگى
(
aql - raftagi
) ا . پ .
خرافت و بىعقلى .
عقل رفته
(
aql - rafte
) ص . پ . بىخرد و بىعقل .
عقلمند
(
aql - mand
) ص . پ . خردمند و هوشمند و دانا و عاقل .
عقلى
(
aqli
) و عقليه
(
aqliyye
) ص .
پ . منسوب بعقل .
عقم
(
aqm
) ا . ع . حاجز ميان دو چيز .
عقم
(
aqm
) م . ع . عقمت مفاصله ( مجهولا ) عقما ( از باب نصر ) : خشك گرديد پيوندهاى او . الحديث : تعقم اصلاب المشركين .
عقم
(
aqm
) و (
oqm
) و (
aqam
) م .
ع . عقمت المراة عقما و عقما و عقما ( از باب ضرب و نصر و كرم و سمع ) : نازاينده شد آن زن و نپذيرفت زهدان وى آب مرد را . و كذا عقمت ( مجهولا ) .
عقم
(
aqm
) و (
eqm
) ا . ع . جامهء سرخ . و گليم سرخ . و نوعى از رنگ و نگار .
عقم
(
oqm
) و (
aqm
) ا . ع . نازائى .