و مانند آن كه صاحبش اعتقاد ملكيت آن را دارد . و بستنگاه گره . و عهد و پيمان بسته شدهء ميان قوم . و جاى درختناك . و نخلستان . و گياه پسندكنندهء شتر . و آنچه پسند و كافى باشد مرد را . و نرهء سگ . و هر زمينى كه در آن فراخى و ارزانى بود . و لزوم و وجوب نكاح و بيع و هر چيزى . و گوشهء چراگاه .
و شتر مضطرب بسوى درخت . و كج بستگى دست شكسته . المثل : هو آلف من غراب عقدة : او مألوف تراست از زاع زمين درختناك . و تصرف عقدة لانها اسم كل ارض مخضبة و تمنع لانها علم ارض بعينها .
عقدة
(
aqadat
) ا . ع . بن زبان .
عقدة
(
aqadat
) و (
aqedat
) ا . ع . ريگ تودهء متراكم برهم نشسته . واحد : عقد و عقد .
عقدت
(
oqdat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عقده و گره . و هر چيز مشكل و دشوار .
عقدتان
(
oqdat ne
) و عقدتين (
oqdatayne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه سر و دنب اژدها .
عقدت گشا
(
oqdat - goc
) ص . پ .
مشكلگشا و عقدهگشا .
عقدساز
(
aqd - s z
) ا . پ . جواهرى .
عقدنامه
(
aqd - n me
) ا . پ . نامه و قبالهء زناشوئى .
عقده
(
oqde
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گره . و هر چيز مشكل و دشوار .
عقدهگشا
(
oqde - goc
) ص . پ .
مشكل گشا .
عقدهگشائى
(
oqde - goc i
) ا . پ . حل مشكلات و آشكار نمودن كار مشكل و دشوار .
عقر
(
aqr
) ا . ع . بنيان و اصل هر چيزى .
و نشانى مانند شكاف در پاى اسب و شتر . و گشادگى ما بين پاهاى برجهنده . و كوشك ويران .
و ابر پارهء سپيد . و ابرى كه از پيش آفتاب پيدا شود و بپوشاند چشمهء آفتاب و گرداگرد آن را . و ابرى كه از كرانهء آسمان خيزد و از دور بانگ تندر شنيده شود و نمايان نگردد . و بناى بلند . و سپيد هر چه باشد . و نام چند موضع و چند ده . و عقر الدار : فرود آمد نگاه قوم . و درشتم گويند : جدعا له و عقرا و حلقا يعنى قطع كناد خدا بينى او را و خسته كناد جسد او را و برساناد در گلوى وى دردى .
عقر
(
aqr
) و (
oqr
) م . ع . عقرت المراة عقرا و عقرا و عقارا و عقارا ( از باب ضرب ) : نازاينده شد آن زن . و عقره عقرا : ريش كرد آن را و مجروح ساخت .
و عقر البعير بالسيف : زد دست و پاى آن شتر را بشمشير ، و در غير دست و پاى عقر نگويند . و بسا گويند : عقر البعير يعنى نحر كرد آن شتر را . و عقرت المراة عقرا :
نازا شد آن زن و منقطع گشت مدت آبستنى آن .
و عقر ظهر الدابة السرج او الرحل :
ريش كرد زين پشت آن ستور را . و كذا :
عقرته انا . و قولهم : عقرب بى : به طول انجامايندى تو حبس من را و گويا پى كردى شتر من را تا قادر بر حركت نباشم . و نيز عقر :
پى كردن ستور . و بر گور كشتن شتر را .
منه الحديث : لا عقر فى الاسلام . و سر درخت خرمابن بريدن . و بريدن درخت هر چه باشد . و بازداشتن از رفتن . و عقر بالصيد عقرا ( از باب نصر ) : در پى شكار افتاد .
و عقر الكلاء : خورد آن گياه را .
عقر
(
aqr
) و (
oqr
) ا . ع . منزل . و كوشك .
و ميان سراى و اصل آن . و فرود آمد نگاه قوم .
و شكاف ميان دو چيز .
عقر
(
oqr
) ا . ع . كابينى كه بشبههء وطى و يا بوطى غصب واجب شود . و كابين زن .
و طعمه و خورش . و برگزيده و بهترين گياه .
و نيكوترين ابيات قصيده . و مردى كه ويرا فرزند نشده باشد . و مرد بىفرزند . و بيضة العقر : بيضهاى كه بدان دوشيزه را بيازمايند وقت دوشيزگى بردن . و اول تخم ماكيان و يا تخم پسين آن . و يا تخم خروس چه تازيان را گمان اين است كه خروس سالى يك مرتبه تخم مىكند . و نيز اين لفظ را در هر چيز كه نادر بود و هر عطيه و تحفهاى كه يك بار اتفاق افتد و از جائى رسد كه اميد نداشته باشند و مانند آن استعمال كنند . و قولهم : لقحت الناقة عن عقر يعنى پس از نازائى آبستن شد آن ماده شتر .
عقر
(
oqr
) م . ع . عقر الامر عقرا ( از باب كرم ) : سودمند شد آخر كار . و عقرت المراة : نازا شد آن زن . و نيز عقر : امتحان كردن زن را به ترك جماع كه دوشيزه است و يا غير آن . و بركندن پوست خرمابن و برگرفتن پيه آن را و به اين دو معنى اخير از ضرب آيد .
عقر
(
oqr
) و (
oqor
) ا . ع . دنبالهء حوض .
و جاى آب خوردن ستور از حوض . ج : اعقار .
و ميانهء آتش و معظم آن . و محل اجتماع آن .
عقر
(
aqar
) ا . ع . آفت و حادثه .
عقر
(
aqar
) م . ع . عقر عقرا ( از باب سمع ) : ناگهان ترسناك گشت پس قدرت حركت در وى نماند و متحير و سرگشته گرديد و پايش لرزيد .
عقر
(
aqer
) ص . ع . مرغى كه پرش از آفتى كه رسيده نرويد .
عقر
(
oqar
) ص . ع . سرج عقر : زينى كه پشت ستور را ريش كند . و رجل عقر :
مردى كه شتران را بمانده كردن خسته كند .
عقر
(
oqor
) ع . ج . عقور .
عقر
(
oqqar
) ع . ج . عاقر .
عقراء
(
aqr '
) ا . ع . ريگ تودهء بلند .
عقراء
(
oqar '
) ع . ج . عقور .