تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1893

مساهمون:

ص١٨٩٣
حجاز كه كشتيهائى كه از حبشه بمدينه آيند آنجا لنگر كنند .

سريرافراز

(
sarir - afr z
) ا . پ . نام شهرى و غارى كه كيخسرو بدرون آن رفت و غائب شد در نواحى آن شهر بوده .

سريرة

(
sarirat
) ا . ع . راز . ج : سرائر .

سريرى

(
sariri
) ا و ص . پ . نام پادشاه سريرافراز . و منسوب به شهر سريرافراز .

سريس

(
saris
) ا . ع . نامرد . و آنكه جماع نكند . و كسى كه او را فرزندى نشود . و گشنى كه باروار نگرداند . و سست . و مرد زيرك و هوشيار . و آنكه هر چه در دستش باشد نگهدارد . ج : سراس و سرساء .

سرى سوارى

(
sari - sov ri
) م ف . پ . در راه و در عرض راه .

سريش

(
seric
) ا . پ . رستنى كه نو رسته و تازهء آن را پخته و مانند بورانى با ماست و جز آن بخورند و پس از رسيدگى خشك كرده آرد سازند و با آب سرشته كفشگران و صحافان چيزها بدان بچسبانند . و سريشم . و نيز سريش : ناله و فرياد و زارى . و بدكار و بد عمل . و حقير و فرومايه .

سريش خشم

(
seric - xecm
) ص . پ . كسى كه سخت بدشمن بياويزد .

سريشم

(
sericem
) و (
sericom
) ا . پ . ماده‌اى به شكل لرزانك كه حاصل مىشود از جوشانيدن استخوان و غضروف و پوست حيوانات در آب و به كار مىرود در چسبانيدن چيزها و صاف كردن مايعات . و سريشم ماهى : آن سريشمى كه از مثانهء بعضى ماهيها استخراج مىكنند .

سريشمى

(
sericemi
) ا و ص . پ . هر چيز شبيه بسريشم . و سريشم‌دار . و منسوب سريشم .

سريشه‌كن

(
sarice - kon
) ا . پ . نانوا و خباز .

سريشه‌گر

(
sarice - gar
) ا . پ . سازندهء خمير مايه و خمير .

سريشيدن

(
saricidan
) ف ل و م . پ . خمير كردن . و آميختن .

سريط

(
sorayt
) ا . ع . فالوده و سريطى .

سريط

(
sorrayt
) ا . ع . هر چيز فرو برده و بلع شده .

سريطا

(
sorayt
) ا . ع . سريطى .

سريطاء

(
sorayt '
) ا . ع . آشى مانند حريره . و هر چيز فروبرده شده و بلع شده .

سريطى

(
sorrayt
) و (
serrit
) ا . ع . هر چيز فروبرده شده و بلع شده . المثل : الاخذ سريطى و القضاء ضريطى يعنى گرفت و به آسانى فروبرد و وقت تقاضا و ادا تيز داد ، در حق شخصى گويند كه در اداى دين تعلل ورزد و تهاون كند و در اين مثل لغات ديگر آمده : الاخذ سريط و القضاء ضريط . و نيز سريط (
sorayt
) و

ضريط

(
zorayt
) و سريطا و ضريطا و صريطاء و ضريطاء و سريطى و ضريطى .

سريع

(
sari '
) ا و ص . ع . شتابنده . ج : سراع و سرعان . و شاخه تر و افتادهء از درخت بشام . ج : سرعان و سرعان . و قوله تعالى :
وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ *
اى حسابه واقع لا محالة او لا يشغله حساب عن حساب و لا شيئ عن شيئ او تسرع افعاله فلا يبطئ شيئ منها عما اراد . و سريع الزوال : زود گذرنده و فانى و ناپايدار . و ابو سريع : درخت عرفج و يا آتش عرفج . و باصطلاح عروض سريع نام بحرى به اين وزن : مفتعلن مفتعلن فاعلان چون در اين بحر اسباب بيشترند از اوتاد و زودتر گفته مىشود .

سريع

(
sari '
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - تيز و تند و چالاك ضد بطئى . و سريع الحركه : تيزرو و چالاك .

سريعا

(
sari'an
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - به زودى و بتعجيل و بشتاب و چالاكى .

سريعة

(
sari'at
) ا و ص . ع . مؤنث سريع . ج : سراع . و نام چشمه‌اى .

سريغ

(
sariq
) ا . پ . خوشهء انگور .

سريف

(
sarif
) ا . ع . رستهء درختان انگور .

سريقون

(
sariqun
) ا . پ . - مأخوذ از سريانى - شنجرف عملى و مصنوعى نه طبيعى كه از كان آرند .

سريگو

(
sarigu
) ا . پ . نام يكى از جزاير يونان .

سرين

(
sorin
) ا . پ . نشستگاه آدمى و كفل و سج و ساغرى حيوانات . و سرين افگندن : چار زانو و مربع نشستن . و سرين‌گاه : نشستگاه هر كسى . و تخت پادشاهان .

سزا

(
saz
) ا . پ . جزا و پاداش نيكى . و مكافات بدى . و مزد . و سياست و عقاب و عذاب و مجازات . و مناسب و لايق و موافق و شايسته .

سزاوار

(
saz - v r
) م ف . پ . شايان و موافق . و لايق جزا و پاداش و مكافات .

سزاوارى

(
saz - v ri
) ا . پ . شايستگى و لياقت و قابليت . و فضيلت و بزرگوارى .

سزاوار

(
saz - var
) م ف . پ . سزاوار .

سزاول

(
saz val
) ا . پ . تحصيلدار ماليات هر ماهه .

سزاولى

(
saz vali
) ص . پ . منسوب بسزاول .

سزد

(
sazd
) ا . پ . جا وزد و سفيد خار .

سزد

(
sazad
) پ . كلمهء فعل يعنى سزاوار و لايق است .

سزگى

(
sazgi
) ا . پ . سختى و رنج و آزار .