ديدهبانان
(
dide - b n n
) پ . ج . ديده بان . و ديدهبانان عالم : هفت سياره يعنى زحل و مشترى و مريخ و آفتاب و زهره و عطارد و ماه .
ديده به راه
(
dide - be - r h
) ص . پ . منتظر و انتظار كشنده .
ديده بيدار
(
dide - bid r
) ص . پ .
بيخواب و آنكه از دير وقت بيدار باشد .
ديده پوش
(
dide - puc
) ص . پ . هر چيزى كه چشم را بپوشاند .
ديدهدار
(
dide - d r
) ا . پ . ديدهبان و قراول و ربيئة .
ديدهريزى
(
dide - rizi
) ا . پ . ماندگى و خستگى چشم .
ديده سخت
(
dide - saxt
) ص . پ . بىحيا و بىشرم و گستاخ .
ديده شور
(
dide - cur
) ص . پ . چشم شور و بد چشم .
ديدهكنان
(
dide - kon n
) م ف . پ .
تعمق و تامل در كار .
ديدهگاه
(
dide - g h
) و ديدهگه (
dide - gah
) ا . پ . جاى نشستن و محل اقامت ديدبان .
ديدهوار
(
dide - v r
) ا و ص . پ .
آشكار و هويدا و ظاهر . و تيز چشم . و ناظر و مباشر . و حارس و پاسبان .
ديدهوان
(
dide - v n
) ا . پ . منظر .
و قراول توپ . و آن نقطهء از توپ كه توپچى بواسطهء آن گلولهء توپ را بنشانه مىاندازد .
و ديدبان .
ديده و دانسته
(
dide - vo - d neste
) م ف . پ . از روى علم و تجربه و بطور آگاهى .
و قصدا و عمدا و از روى قصد و عمد .
ديدهور
(
dide - var
) ا و ص . پ . بيننده و واقف اسرار . و خداوند سيرت . و ديده - وار . و ديده ور شدن : رسيدن بچيزها چنان كه هست و نظر انداختن چنان كه بايد .
ديدهورى
(
dide - vari
) ا . پ . تيزى نظر و فراست .
دىدى
(
dayday
) ا . ع . آواز حداء گويند تازيان آواز حداء را نمىدانستند يك روزى شخص عربى غلام خود را زد و انگشتان وى را بگزيد و آن غلام از عقب شتران مىرفت و ناله و زارى مىكرد و مىگفت دىدى و مقصودش بايدى بود از اين آواز شتران را خوش آمده بسرعت سير كردند پس شخص عرب بغلام گفت هميشه بخوان اين آواز را و وى را خلعت داد .
دير
(
dayr
) ا . ع . صومعه و كليسا و خانقاه ترسايان . ج : اديار . و رأس الدير :
اسقف و كسى كه رياست كند اهل دير را .
دير
(
dayr
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كليسا و معبد ترسايان و معبد رهيانان . و دير تنگ : عالم و دنيا . و ديرسپنجى :
دنيا زيرا كه مانند سپنج بقاء و ثباتى ندارد .
و دير رندسوز : دنيا . و دير مغان :
آتشكده . و بتخانه . و دير مكافات : اين دنيا . و دير مينا : فلك .
دير
(
dir
) ص ر م ف . پ . آهسته آهسته و با درنگى . و درنگ . و عقب و پس . و مدت متمادى . و مكث متمادى . و توقف زياد . و اندكى پيش از اين . و كهنه . و قديم . و دور و بعيد نقيض نزديك و نوعا كلمهء دير را در بعد زمان و كلمهء دو را در بعد مسافت استعمال مىكنند . و دير شدن : مدتى گذشتن . و دور شدن . و فوت شدن . و دير واداشتن :
درنگ كردن . و مدتى باز و مفتوح داشتن .
و تعويق انداختن .
دير
(
dir
) ا . پ . مدت مديد و زمان طويل .
ج : ديرها .
ديرآ
(
dir -
) ص . پ . كسى كه بدرنگى و بطوء آيد و درآمدن آهستگى كند .
ديران
(
dir n
) ع . ج . دار .
ديرانه
(
dir ne
) م ف . پ . مدت زياد رزمان دراز .
ديرانى
(
dayr niyy
) ا . ع . صاحب دير .
ديربار
(
dir - b r
) ص و م ف . پ . طويل و دراز . و درختى كه در آخر موسم بار دهد .
ديرباز
(
dir - b z
) ا و ص . پ . عالم . و دراز و طويل . و مدت زياد و زمان طويل .
ديرپا
(
dir - p
) ا و ص . پ . بطئ الحركه و آهسته رو . و صد پا . و عقرب . و ثابت و دائم و پايدار و برقرار .
ديرپاى
(
dir - p y
) ا و ص ف . محكم و استوار و ثابت و پايدار . و عنكبوت . و كهنه و سالديده و پير و ضعيف . و مرد قوى البنيه كه دير پير شود .
دير پائى
(
dir - p i
) ا . پ . پايدارى و استوارى و ثبات و ثابت قدمى و برقرارى .
دير پروازى
(
dir - parv zi
) ا . پ .
پرواز بطور آهستگى و سنگينى .
ديرة
(
dayrat
) ا . ع . دور و دايره . ج :
ديار . و تودهء گرد از ريگ .
دير جنبش
(
dir - jonbec
) ص . پ .
بطئ الحركه .
ديرخانه
(
dayr - x ne
) ا . پ . خانقاه .
و صعومعه .
دير دارنده
(
dir - d rande
) ص .
پ . درنگى كننده و دفع الوقت نماينده .
ديرداشت
(
dir - d ct
) ا . پ . درنگى و تأخير در اداى چيزى .
ديردور
(
dir - davr
) ص . پ . بآهستگى گردنده مانند زحل .
دير دير
(
dir - dir
) م ف . پ . پس از مدتى .