خمر
(
xamar
) م . ع . خمر عنى خمرا ( از باب سمع ) : پنهان شد از من . و خمر الخبر عنى : پنهان ماند آن خبر از من .
خمر
(
xamer
) ص . ع . جاى بسيار مى .
و رجل خمر : مرد با خمار او هو الذى خامره الداء .
خمر
(
xemmer
) ا . ع . معجر زنان .
خمرة
(
xamrat
) ا . ع . شراب و مى و آب انگور كه سكر آورد . و يا هر چه سكر آورد .
و خمر . و خمرة صرف : شراب خالص و شراب ناب .
خمرة
(
xemrat
) ا . ع . غلاف و پوست گندم و ديگر غلهها . و هيئت خمارپوشى .
يق : انها لحسنة الخمرة . المثل :
العوان لا تعلم الخمرة يعنى ميانه سال را محتاج بتعليم خمارپوشى نيست دربارهء تجربه كار دانا گويند . و جاءنا على خمرة يعنى در پنهانى و خلوت آمد ما را .
خمرة
(
xomrat
) ا . ع . مايهء خمير . و دردى نبيذ . و سجادهاى از برگ خرما بافته . و و رس كه گياهى است مخصوص يمن . و گلغونه كه زنان بر روى مالند . و كرب تب و صداع و اذيت آن . و بقيهء مستى در سر و خمار .
خمرة
(
xomrat
) و (
xamarat
) ا . ع .
بوى . يق : وجدت خمرة الطيب اى ريحه .
و كذلك خمرة الطيب .
خمرة
(
xamrat
) ا . ع . خمرة الناس :
جماعت مردم و انبوهى آنها .
خمرة
(
xamrat
) و (
xemrat
) و (
xomrat
) ا . ع . بوى خوش .
خمر خانه
(
xamr - x ne
) ا . پ . شراب خانه و ميكده .
خمر فروش
(
xamr - faruc
) ا . پ .
شراب فروش و مىفروش .
خمر محال
(
xamr - mah l
) ا . پ .
جائى كه در آنجا شراب و عرق و ساير مسكرات مايع فروشند . و قسمى از ماليات كه از فروختن عرق و ساير مسكرات مايع دريافت مىشود .
خمره
(
xomre
) ا . پ . خمچه و خمبره و خم كوچك .
خمرى
(
xamri
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بخمر . و سرخ .
خمس
(
xams
) ا . ع . مونث خمسة - يعنى پنج . يق : خمس نسوة .
خمس
(
xams
) م . ع . خمسهم خمسا ( از باب نصر ) : گرفت پنجيك مال آنها را .
و خمسهم ( از باب ضرب ) : پنجم آنها گرديد يا خود شامل شده پنج گردانيد آنها را .
خمس
(
xems
) ا . ع . نوعى از آب دادن شتر يعنى سه روز شتران را چرانيدن و روز چهارم آب دادن . و نام مردى و پادشاهى در يمن . و نوعى از برد . و نام كسى كه اين برد اول براى وى ساخته شده بود . و باصطلاح طب تب نوبهاى كه يك روز آيد و سه روز نيايد يعنى زمان فترة آن سه روز باشد . و فلاة خمس : دشتى كه آبش چنان دور بود كه جهة ستوران آب يافتن روز چهارم باشد سواى روزى كه از آن آب نوشيدهاند .
خمس
(
xoms
) و (
xomos
) ا . ع .
پنجيك . ج : اخماس .
خمسة
(
xamsat
) ا . ع . پنج . يق : خمسة رجال . و التذكير بالتاء و عندى خمسة دراهم او عندى خمسة الدراهم .
و تقول هذه الخمسة الدراهم : بالنصب و ان شئت رفعت الدراهم و تجريها مجرى النعت و كذلك الى العشرة .
خمستان
(
xomest n
) ا . پ . ميكده و شراب خانه . و كووه و داش سفال پزى و خشتپزى .
خمسون
(
xamsuna
) ا . ع . پنجاه .
خمسه
(
xamse
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پنج . و خمسهء متحيره : عطارد و زهره و مريخ و مشترى و زحل و خمسهء مسترقه كه فروردگان يا فرورديان نيز نامند چون سال شمسى سيصد و شصت و پنج روز و ربع روز است و هر ماه شمسى سى روز پس پنج روز زائد را در آخر اسفند ارمز بيفزايند و اين پنج روز را فرورديان يا فروردگان و يا هشونش و يا فوردگان و يا فورديان و يا خمسهء مسترقه گويند و هر يك از آن روزها را اندر جاه گويند و آن ربع روز را در مدت يكصد و بيست سال جمع كرده سال يكصد و بيستم را سيزده ماه گيرند و نامهاى خمسهء مسترقه اهنود و اشنود و اسفندمذ و هشت يا و هشت و هشتويش باشد . و ولايت خمسه : نام ولايتى ما بين قزوين و ميانه و حاكم نشين آن شهر زنجان و آن را خمسه بدان جهت گويند كه داراى پنج بلوك است يعنى ابهررود و خررود و زنجانه رود و ايجررود و سجاسه رود .
خمسين
(
xamsina
) ا . ع . پنجاه .
و عيد الخمسين : عيدى مخصوص بيهود كه پانزده روز پس از عيد فطير گيرند .
خمش
(
xamc
) م . ع . خمش وجهه خمشا و خموشا ( از باب نصر و ضرب ) :
خراشيد روى او را . و نيز خمش : زدن . و طپانچه زدن . و بريدن عضوى .
خمش
(
xamc
) ا . ع . خراشيدگى و پوست رفتگى . ج : خموش .
خمش
(
xamoc
) ص . پ . خاموش و ساكت و صامت . و ستور رام شده .
خمش
(
xamoc
) پ . كلمهء امر يعنى خاموش و ساكت باش .
خمشتر
(
xamactar
) ا . ع . مرد لئيم و ناكس .
خمص
(
xams
) م . ع . خمصه الجوع