تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1397

مساهمون:

ص١٣٩٧
و خلوفة و خلفة . مر . خلفة . و خلف خلوفا و خلوفة . مر . خلوف .

خلوق

(
xaluq
) ا . ع . نوعى از بوى خوش كه خلاق نيز گويند .

خلوقة

(
xoluqat
) م . ع . خلق خلقا و خلوقة . مر . خلق .

خلو گرده

(
xolu - gorde
) ا . پ . نوعى از آلوى بزرگ .

خلول

(
xolul
) م . ع . خل خلا و خلولا . مر . خل .

خلولة

(
xolulat
) ا . ع . دوستى .

خلوليا

(
xoluliyy
) ا . پ . عام به همه . و ماليخوليا . و تاريكى و ظلمت . و بىشرم و گستاخ . و ديوانه .

خلوه

(
xolve
) ص . پ . رسوا و بىآبرو .

خله

(
xale
) ا . پ . هر چيز سر تيز كه به جائى فرو برند و بخلانند مانند درفش و مهميز و جوال دوز و سوزن و جز آن . و هر چيز خالى كه پر نباشد . و باد خلندهء در شكم . و درد پهلو . و هر دردى كه از مفاصل و اعضا و احشانا گاه برخيزد و احساس تيرك زدن شود . و هرزه گوئى و هذيان . و چيزى كه كم كم و بتدريج و آهستگى بر طرف شود . و هر قول و فعلى كه دل از آن آزرده شود .

خله

(
xale
) و (
xole
) ا . پ . چوب درازى كه بدان كشتى مىرانند . و سكان كشتى .

خله

(
xolle
) ا . پ . خلم و مخاط . و خلهء چشم : رطوبت غليظى كه در كنجهاى چشم جمع شود . و نيز رطوبت غليظى كه بسبب آن مژگانها بهم مىچسبند .

خله چوب

(
xale - cub
) ا . پ . چوب درازى كه بدان كشتى رانند .

خلى

(
xaly
) م . ع . خلى الخلى خليا ( از باب ضرب ) : درود و بركند گياه تر را . و خلى الماشية : بريد و بركند براى مواشى علف را . و خلى الفرس : لگام در دهن اسب انداخت . و خلى اللجام : بيرون كرد لگام را از دهن اسب . و خلى القدر : هيمه زير ديگ نهاد و در ديگ گوشت انداخت . و خلى الشعير فى المخلاة : جو در توبره گرد آورد .

خلى

(
xal
) ا . ع . گياه تر . و هر ترهء بركنده . ج : اخلاء .

خلى

(
xaliyy
) ص . ع . برى از عيب . يق : انا خلى منه اى برى . و نحن خليون و هما خليان و هى خلية و هما خليتان و هن خليات .

خلى

(
xaliyy
) ا . ع . مرد خالى از غم و فارغ و برى . ج : خليون و اخلياء . و مرد بىزن . و خانهء زنبور كه در وى عسل نهد . و خم مانندى از گل و يا از چوب كه درونش تهى گردانند تا زنبوران در آن عسل نهند و كندو . و اسفل درخت كه بخم ماند .

خلى

(
xolliyy
) ص . ع . بعير خلى : شترى كه در علفهاى شيرين بچرد .

خليات

(
xaliyy t
) ع . ج . خلية .

خليبى

(
xellib
) ا . ع . فريب .

خلية

(
xaliyyat
) ص . ع . زن برى از عيب . و زن فارغ . ج : خليات . و كنايه از طلاق . يق : انت خلية . و ناقه‌اى كه زانويش را گشاده رها كرده باشند .

خلية

(
xaliyyat
) ا . ع . كشتى كه بدون راندن ملاحان روان باشد . و كشتى بزرگ . و كشتى كه تابع زورق خرد بود . ج : خلايا . و خانهء زنبور كه در وى عسل نهد . و كندو و خم مانندى از گل و يا از چوب ميان خالى براى عسل نهادن زنبوران . و اسفل درخت كه بخم ماند . و ناقهء گذاشته شدهء براى دوشيدن . او التى عطف على ولدا و خلت من ولدها فتستدر بغيره و لا ترضعه بل تعطف على حوار تستدر من غير ارضاع او هى التى تنتج و هى عزيزة فيجر ولدها من تحتها فيجعل تحت اخرى و تخلى هى للحلب اى تفرغ او ناقة او ناقتان او ثلث يعطفن على واحد فيدرون عليه فيرضع الولد من واحدة و يتخلى اهل البيت مما بقى اى يتفرغ .

خلية

(
xolliyat
) ص . ع . ابل خلية : شترانى كه در علفاى شيرين مىچرند .

خليت

(
xellit
) ا . ع . قلعه‌اى در تيماء .

خليته

(
xalite
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خريطه و كيسه و صره و كيسهء كتانى .

خليج

(
xalij
) ا . ع . جوى . و شاخى از دريا . و كاسة بزرگ . و رسن . و كشتى خرد . ج : خلج و خلجان . و لرزان بدن . و مشكوك نسب . و كوهى به مكه . و باصطلاح جغرافيا آن قسمت از دريا كه در خاك داخل شود .

خليجم

(
xalayjam
) ا . ع . تناور بزرگ . و دراز ترنجيده خلقت .

خليدگى

(
xalidagi
) ا . پ . فرورفتگى . و جاى فرورفتگى سوزن .

خليدن

(
xalidan
) ف م . پ . فرو بردن مانند سوزن و خار و جز آن . و نفوذ كردن . و سوراخ كردن . و گزيدن و نيش زدن مانند كژدم و جز آن . و دوختن و زخم كردن .

خليده

(
xalide
) ص . پ . فرورفته و نفوذ كرده . و سوراخ كرده . و گزيده . و زخم شده .

خليده

(
xalide
) ا . پ . سوراخ و جاى فرورفتگى سوزن .

خليس

(
xalis
) ص . پ . دو چيز درهم آميخته و مختلط همچون مرواريد و لعل . و ميوهء تر و خشك . و چوب تر و خشك . و ماش و برنج و جز آن . و ريش دو موى .

خليس

(
xalis
) ا . ع . گياه خشكى كه گياه تر از بن آن رسته بهم آميخته باشند . و مردى دو موى . و گياه خشك زرد شده . و مرد سپيدى كه سپيدى وى با سياهى آميخته باشد .