خضراء
(
xazr '
) ص . ع . مونث اخضر . ج : خضر (
xozr
) .
خضراء
(
xazr '
) ا . ع . آسمان . و سواد قوم و معظم ايشان . و ترههاى سبز مانند گندنا و جز آن . و فواكه مانند سيب و امر و دو جز آن . ج : خضراوات . و لشكر گران كه در آهن گرفته باشد خود را از سلاح . و دول سبز گشتهء از آب كشى . و كبوتران اهلى . و نام چند اسب . و نام قلعهاى و موضعى . و جزيرة خضراء : شهرى باندلس كه به آب محاط نيست . و جزيرهاى بزرگ در بلاد زنگ .
و فى الحديث : و اياكم و خضراء الدمن يعنى زن با جمال كه بيحاصل و بد نژاد باشد .
مر . دمنة .
خضرا مضرا
(
xezran - mezran
) و (
xazeran - mazeran
) ا . ع . ذهب دمه خضرا مضرا : رفت خون او باطل . و اخذه خضرا مضرا : گرفت او را بدون ثمن . و گرفت او را تر و تازه . و هو لك خضرا مضرا : اى هنيئا مريئا . و كذلك خضرا مضرا فى الكل .
خضراوات
(
xazr v t
) ع . ج .
خضراء .
خضربة
(
xazrebat
) م . ع . خضرب الماء خضربة : جنبيد آب و مضطرب گرديد .
خضرة
(
xozrat
) ا . ع . سبزه . يق :
ارض كثيرة الخضرة . و سبزى . ج :
خضر (
xozar
) و خضر (
xozr
) . و تيره رنگى اسب . و گندم گونى مردم . و نرمى و نازكى .
خضرة
(
xazerat
) ا . ع . واحد خضر يعنى يك ترهء سبز . و يك درخت كه در آخر گرما سبز شود و بار آورد .
خضرة
(
xazerat
) ص . ع . مؤنث خضر .
خضرت
(
xozrat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سبزى و رنگ سبز .
خضرفة
(
xazrafat
) م . ع . كلانسال شدن عجوز و زياد شدن پوست آن . يق :
خضرفت العجوز .
خضرم
(
xezrem
) ا . ع . چاه بسيار آب . و درياى بزرگ بسيار آب . و هرچه بسيار باشد . و فراخ . و جواد و بسيار عطا .
و مهتر بردبار . ج : خضارم و خضارمة و خضرمون و كل ذلك خاص بالرجال .
خضرم
(
xozarem
) ا . ع . بچهء سوسمار .
و آب شيرين . و آبى كه نه شيرين باشد و نه تلخ .
خضرمون
(
xezremuna
) ع . ج . خضرم .
خضرمى
(
xezremiyy
) ا . ع . واحد خضارمة . مر . خضارمة .
خضرية
(
xozriyyat
) ا . ع . خرما بنى كه سبز باشد و خرماى نيكو بار آورد .
خضريج
(
xezrij
) ا . ع . پاليز خربزهزار و خيارزار و كدوزار .
خضض
(
xazaz
) ا . ع . طعامهاى رنگارنگ .
و مهرهاى سپيد و خرد كه كودكان پوشند .
خضع
(
xoz '
) ع . ج . اخضع . و ج .
خضعاء .
خضع
(
xaza '
) م . ع . خضع الرجل خضعا ( از باب سمع ) : راضى گرديد آن مرد بخوارى . و خضع الفرس و الظليم :
گردن كج كرد آن اسب و آن شتر مرغ .
خضع
(
xozo '
) ع . ج . خاضع . و ج .
خضوع .
خضعاء
(
xaz ' '
) ص . ع . مؤنث اخضغ .
زن مطيع و فرمان بردار و راضى بخوارى .
ج : خضغ (
xoz '
) .
خضعبة
(
xaz'abat
) ص . ع . زن فربه .
و زن درماندهء عاجز .
خضعة
(
xaza't
) ا . ع . آواز برخورد تازيانه . يق : سمعت للسياط خضعة و لليسوف بضعة . فالخضعة صوت وقع السياط و البضعة القطع .
خضعة
(
xoza'at
) ا . ع . آنكه با همه كسان فروتنى نمايد . و خرما بن رسته از هسته . و كسى كه غلبه كند مر همسران خود را .
خضف
(
xazf
) م . ع . خضف خضفا و خضافا . مر . خضاف .
خضف
(
xazaf
) ا . ع . ريزهء از خيار و كدو و خربزه و يا كلان از آنها .
خضل
(
xazl
) و (
xazal
) مرواريد و مرواريد صاف . و نوعى از مهره .
خضل
(
xazal
) م . ع . طراوتناك گرديدن و تر شدن به آب ( و الفعل من سمع ) .
خضل
(
xazel
) ص . ع . طراوتناك و تر و نازك . و شواء خضل : كباب تازه كه چيزى از آن مىچكد .
خضلاف
(
xezl f
) ا . ع . درخت مقل .
خضلة
(
xozollat
) ا و ص . ع . نعمت و سيرابى و رفاهيت . و زوجه . و كمان شيطان . و زن نرم و نازك اندام . و يوم خضلة :
روز عيش و خوشحالى .
خضلفة
(
xazlafat
) ا . ع . سبكى بار خرما بن .
خضم
(
xazm
) م . ع . خائيدن . و خوردن . و خائيدن باقصاى دندانها . و خوردن بپرى دهان . و يا خاص است به خوردن چيزى تر مانند خيار و جز آن ( و الفعل من سمع و ضرب ) . و خضمه خضما ( از باب ضرب ) :
بريد آن را . و خضم له من ماله : بخشيد او را از مال خود . و خضم بها اى بالاست يعنى تيز داد .
خضم
(
xazzam
) ا . ع . جماعت انبوه از